Analyzing the Expressions of Emotion in Picture Story Books for Early Childhood

Abstract

Keywords: Emotions; Story; Picture Book.

4. Kitapta duygu hangi biçim aracılığıyla yansıtılmıştır?

İnsan ( ) Hayvan ( ) (Hangi hayvan ya da hayvanlar……………..) Bitki ( ) (Hangi bitki ya da bitkiler…………..) Nesne ( ) (Hangi nesne ya da nesneler....................) Diğer ( ) ………………………….

5. Kitapta kaç kahramanın duygusuna yer verilmiştir?

a. Kahramanlar kimlerdir? b. Hangi kahramanda hangi duygu ya da duygulara yer verilmiştir? Verilerin Analizi Bu araştırmanın verileri döküman analizine bağlı olarak yazılı kaynaklardan elde edilmiştir. Bu nedenle, Resimli Öykü Kitapları İçerik Analiz Formu yoluyla yazılı kaynaklardan toplanan nicel verilerin içerik analizi yapılmıştır. Bu bağlamda, verilerin analizi dört aşamada gerçekleştirilmiştir. (1) Uygun dokümanları bulma, (2) dokümanların orijinalliğini kontrol etme, (3) bir sistematik oluşturma ve (4) veri analizi yapma (içerik analizi yapma) (Meriam, 2009). Araştırmanın kavramsal içeriğine göre, verilerin analizi için bir çerçeve niteliğinde olan Resimli Öykü Kitapları İçerik Analiz Formu’ndaki sorular doğrultusunda resimli öykü kitapları incelenmiştir. Araştırma kapsamında incelenen 91 resimli öykü kitabını formda yer alan ölçütlere göre incelenmiştir. Veriler frekans dağılım çizelgeleri şeklinde raporlanarak araştırmacılar tarafından yorumlanmıştır. Araştırmanın güvenirliği için tüm resimli çocuk kitapları iki araştırmacı tarafından birbirinden bağımsız olarak incelenmiş ve Miles ve Huberman’ın (1994) formülü (Güvenirlik = görüş birliği / görüş birliği + görüş ayrılığı) kullanılarak %91 oranında bir güvenirlik sağlanmıştır. İçerik analizinde, uzman ve araştırmacı değerlendirmeleri arasındaki uyumun %90 ve üzeri oran ile yeterli bir güvenilirlik sağlanmıştır.

Bulgular

Araştırma kapsamında incelenen resimli öykü kitaplarının temel özellikler dağılımına bakıldığında, yayınevi dağılımının büyük çoğunluğu Yapı Kredi Yayınları %19.78 olduğu görülmüştür. İkinci sırada İş Bankası Yayınları %10.98 yer almıştır. Pearson %8.80, Tubitak %8.80 ve Elma

Yıldız Journal of Educational Research, Vol. 10, Issue. 2, pp. 55–67, December, 2025

Çocuk %7.69 oranı ile çok sayıda kitabın çalışmaya dahil edildiği diğer yayınevleridir. Kitapların Türkçe ya da çeviri olma durumları incelendiğinde, büyük çoğunluğun çeviri %86.82 olduğu, Türkçe kitapların %13.18 daha az olduğu görülmüştür. Araştırma kapsamındaki kitapların 2019 yılında %31.87 oranında en fazla sayıda basıldığı saptanmıştır. Kitapların hitap ettiği yaş aralığına göre dağılımları incelendiğinde, 3 yaş ve üzeri %67.02 oranda en fazla kitap sayısına aittir. İkinci sırada 5 yaş ve üzeri %9.88 oranında resimli öykü kitapları yer almıştır. İncelenen resimli öykü kitaplarından elde edilen bulgular resimli öykü kitaplarında yer alan duygu ifadelerine ilişkin bulgular ve resimli öykü kitaplarında yer alan karakterlere ilişkin bulgular olmak üzere iki ana başlık altında incelenmiştir. Resimli Öykü Kitaplarında Yer Alan Duygu İfadelerine İlişkin Bulgular Bu bölümde resimli öykü kitaplarında yer alan duygu ifadelerine ilişkin bulgulara yer verilmiştir. Kitabın adında duygu yansıtma durumuna göre tablo incelendiğinde çoğunlukla % 83.51 oranında kitabın adında duygu ifadesine yer verilmediği görülmüştür. Kitapların % 16.49 oranında adında duygu ifadesine yer verildiği görülmüştür. Kitabın adında duygu ifadesine yer verme durumuna örnek olarak: Korkak Kuş Sema, Öfkeli Örümcek Rıza, Mutsuz Kedi Dila, Arkadaşım Korku, Üzüntü Kapını Çaldığında, Berke Bu Ne Öfke? ve Kim Korkar Kırmızı Başlıklı Kız’dan? örnek verilebilir. Kitapta yer verilen duygu/duyguların dağılımını incelendiğinde %52.42 oranında üzüntü en sık rastlanan duygu ifadesi olmuştur. Üzüntüyü takiben mutluluk % 38.83, sevinç % 34.95 en sık rastlanan duygu ifadeleri olmuştur. Mutluluk ve sevinç ifadeleri kitabın içeriğinde ifade edildiği şekilde kodlandığı için ayrı kategorilere ayrılmıştır. Genel dağılıma bakıldığında olumlu ve olumsuz duyguların yakın oranlara sahip olduğu ve okul öncesi döneme yönelik kitaplarda her kitapta birden fazla duyguya yer verildiği söylenebilir. Bununla birlikte kitapların %11.65 oranında herhangi bir duygu ifadesine yer verilmediği görülmüştür. Bulguların devamında duygulara ilişkin yapılan incelemelerde, duygu ifadesine yer verilmeyen kitaplar çıkarılarak 91 kitap üzerinden oranlar verilmiştir. Kitaplarda yer verilen duygu ifadeleri incelendiğinde, genel anlamda olay örgüsü ve duruma uygun duygulara yer verildiği, bu duygularında resimde, metinde ya da hem resimde hem metinde olduğu görülmüştür. Duygu ifadelerinin yer verildiği durumlara ilişkin örnekler aşağıda belirtildiği gibidir. K2 kodlu resimli öykü kitabında uyuyamayan bir Yediuyur’un yaşadıkları anlatılmıştır. “Yedi aaaay boyunca uyumam mı gerekiyor?” ifadesinde şaşırma, “Uyuyamayan bir yediuyur gerçek bir yediuyur değildir!” ifadesini duyduğunda yediuyur üzülmüş ve endişelenmiştir. Yedi ay boyunca herkes uyurken yapacağı güzel şeyleri düşünürken mutlu olduğu ifade edilmiştir.

Olumsuz duygulara yönelik ifadelerin bulunduğu K77 kodlu kitapta “…bunun üzerine Berke öfkelendi. İtfaiye arabasına bir tekme attı. Tekme, öfkeye iyi gelirdi.” ifadesi öfkeli yüz ifadesiyle resmedildiği görülmüştür. Benzer şekilde K4 kodlu kitapta kahraman, bir sürü gerekçeyi yerine getirdiği halde partiye giremediğinde “Bunlar şimdiye kadar duyduğum en saçma kurallar!” diyerek bağırmıştır. Bu ifadede de cümleye ilişkin duygu öfkeli yüz ifadesi ile resmedilmiştir. K27 kodlu kitapta müzede gezerken kahramanın karşılaştığı her sanat eserinin yansıttığı duygu belirtilmiştir. Sevinç, korku, üzüntü ve şaşırma duygu ifadeleri hem resimde yüz ifadeleri ile hem metinde duygu ifadesine yer verilerek belirtilmiştir. Toplamda görüldüğü üzere kitapların birçoğunda birden fazla duygu ifadesi yansıttığı söylenebilir. K21 kodlu kitapta olduğu gibi bazı kitaplarda duygulara bir arada yer verilmiştir. Örneğin; “Aman Allahım! Beni ısırmaya geliyor galiba! Nereye saklansam acaba?” Korkak kuş Sema odaya giren her hayvan için kendisine zarar vereceklerini sanıp kaygılanıyor ve korkarak heykel taklidi yapıyor. Burada hem korku hem kaygının aynı durum için ifade edildiği görülmüştür. Tablo 2 incelendiğinde resimli öykü kitaplarında duygu ifadelerine; %13.20 oranında resimde, %6.59 oranında metinde ve %80.21 oranında hem resimde hem metinde yer verildiği görülmüştür. Kitaplarda duygu ifadelerinin yansıtıldığı form incelendiğinde birinci sırada %48.90 oranında insan biçiminde yansıtıldığı görülmüştür. İkinci sırada %42.40 oranında hayvan biçiminde yansıtıldığı görülmüştür. Bitki, nesne ve diğer biçimlerde oranını çok düşük olduğu söylenebilir. Resimli öykü kitaplarında büyük oranda %58.20 bir kahramanın duygusuna yer verildiği görülmüştür. Bir kahramanın duygusuna yer verilen kitaplarda belirtilen kahraman ana karakterdir. Bununla birlikte iki kahramanın duygusuna yer verilen kitap oranı % 18.70’dir. Tablo 2’de görüldüğü gibi, büyük oranda %83.52 duygu ifadelerine ilişkin tanımlama yapılmadığı görülmüştür. Duygu ifadelerinin tanımlandığı kitaplar %16.48 oranında çok daha az sayıda olduğu görülmüştür. Duygulara ilişkin tanımlama yapılan kitaplardan K25 kodlu kitapta “…bu anların hepsinde bir kar tanesi gibi hafif hissederdi. Kalbi ve bütün bedeni büyük bir keyifle dolardı. Noa bu hissi bütün bedeninde uçuşan kelebekler gibi hissederdi ve bu hissin rengi sarıydı.” cümlesinde mutluluğun onun için ne ifade ettiğini ve nasıl hissettiğini tanımlamıştır. Benzer şekilde K103 kodlu kitap incelendiğinde “Mutluluk büyük turuncu bir portakal, annemin çanak çömleği, babamın helikopteri, havuçlu kek, japon balığı, kayısı reçeli ve sonbaharda sararan ağaçlar, turuncu bir basketbol topu, Rose’un hamsterı ama mutluluk en çok da bir tilki!” şeklinde tanımlanmıştır. Duyguların ifade edildiği ortam ise çoğunlukla dış ortam %37.86 oranında ilk sırada yer aldığı görülmüştür. İkinci sırada %30.09 oranında ev ortamında duygu ifadelerine yer verilmiştir. Bu bağlamda duygu ifadelerinin olumlu ya da olumsuz duyguların ifade edildiği ortam açı-

Yıldız Journal of Educational Research, Vol. 10, Issue. 2, pp. 55–67, December, 2025

Kitap adının duygu yansıtma durumu Yansıtıyor 15 Yansıtmıyor 76 Toplam 91 Yer verilen duygu/duygular Sevgi 17 Sevinç 36 Korku 24 Mutluluk 40 Öfke 30 Üzüntü 54 Endişe 20 Şaşırma 27 Kızgınlık 18 Heyecan 3 Yer Verilmemiş 12 Toplam 269* Duygunun verildiği yer Resim 12 Metin 6 Hem resim hem metin 73 Toplam 91 Duygunun yansıtıldığı form İnsan 45 Hayvan 39 Bitki 2 Nesne 2 İnsan ve hayvan 3 Diğer 1 Toplam 92* Duygusuna yer verilen kahraman sayısı Bir 53 İki 17 Üç 7 Dört 7 Beş 3 Altı ve üzeri 4 Toplam 91 Duygulara yönelik tanımlama kullanma durumu Tanımlanmış 15 Tanımlanmamış 76 Toplam 91 Duyguların ifade edildiği ortam Okul 10 Dış ortam 39 Ev 31 Diğer 29 Yer verilmemiş 15 Toplam 124*

Tablo 2. Kitapların Duygu İfadelerine İlişkin Dağılımı (Cont.) % 16.49 83.51 100 16.50 34.95 23.30 38.83 29.12 52.42 19.41 26.21 17.47 2.91 11.65 100 13.20 6.59 80.21 100 48.90 42.40 2.20 2.20 3.30 1.10 100 58.20 18.70 7.70 7.70 3.30 4.40 100 16.48 83.52 100 9.70 37.86 30.09 28.15 14.56 100

Duyguların kimin/kimlerin yanında ifade edildiği durumu Ailesinin yanında 19 15.40 Arkadaşının yanında 49 45.80 Öğretmeninin yanında 3 1.20 Tek başına 35 31.40 Diğer 9 6.80 Toplam 91 100 Olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejisine yer verme durumu Yer verilmiştir 65 71.42 Yer verilmemiştir 26 28.58 Toplam 91 100 *Birden fazla duygu, duygunun yansıtıldığı form ve duyguların ifade edildiği ortama yer verilmiştir.

sından farklılık göstermediği görülmüştür. Kahramanın duygularını %45.80 oranında arkadaşının yanında ifade ettiği dikkat çekmiştir. Bunu takiben %31.40 oranında tek başına iken duygularını ifade ettiği görülmüştür. Ailesinin ve öğretmenin yanında duyguyu ifade etme oranının düşük olduğu saptanmıştır. Olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejilerine yer verme durumuna göre %71.42 oranında olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejisine yer verildiği görülmüştür. Resimli öykü kitaplarının %28.58 oranında olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejisine yer verilmediği görülmüştür. Resimli Öykü Kitaplarında Yer Alan Karakterlere İlişkin

Bulgular

Bu bölümde resimli öykü kitaplarında yer alan karakterlere ilişkin bulgulara yer verilmiştir. Karakter/karakterlerin yer verilen özellikleri incelendiğinde büyük oranda %63.10 duygusal ya da fiziksel özelliklerinin belirtilmediği dikkat çekmektedir. Takiben, sadece fiziksel özelliklere %19.40 oranında yer verildiği görülmüştür. Duygusal özelliklere yer verilme oranı %6.80 olmak üzere çok düşük olduğu görülmüştür. Buna göre duygu ifadelerine genel olarak bir durum/olay/çatışma sonucunda yer verildiği söylenebilir. Tablo 3 incelendiğinde olumsuz duygu ile başlayıp olumlu biten %52.45 ve olumlu duygular ile başlayan öyküde olumsuz duygulara yer veren ve olumlu duygular ile biten %34.27 oranında çoğunluğa sahip olduğu görülmüştür. Bu iki kategoride olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejilerine yer verildiği saptanmıştır. Olumlu duygular ile başlayıp olumsuz duygular ile biten kitap olmadığı görülmüştür. Karakter/karakterlerin ifade ettiği duygular incelendiğinde %92.30 oranında kendi duygusunu açıklamaya yönelik ifadeler kullanıldığı görülmüştür. Bununla birlikte başkalarının duygularını anlamaya yönelik ifadelere %3.29 oranında yer verilmesi dikkat çekici bulunmuştur.

Yıldız Journal of Educational Research, Vol. 10, Issue. 2, pp. 55–67, December, 2025

Tablo 3. Kitaplarda yer verilen karakterin özelliklerine ilişkin dağılım

Olumlu başlar – arada olumsuz duygulara yer verilir – olumlu biter

Hem kendi duygularını açıklamaya hem başkalarının duygularını anlamaya yönelik

Karakterin yaşadığı duyguya ilişkin olay/durum/ çatışmayı çözümleme durumu Bireysel 35

Karakterin yaşadığı duyguya ilişkin olay/durum/ çatışmayı çözümlemede oynadığı rol Ana Karakter

Karakter/karakterlerin yaşadığı duyguya ilişkin olay/ durum/çatışmayı çözümleme durumuna göre karakter büyük oranda bireysel %38.46 ve akran yardımı alarak %38.46 çözümlediği görülmüştür. Karakterin %12.18 oranında yetişkinden yardım alarak çözdüğü görülmüştür. Ana karakterin %77.66 oranında aktif olduğu görülmüştür. Bununla beraber yan karakterin/yan karakterlerin %42.71 oranında aktif rol oynadığı görülmüştür.

Tartişma

Bu araştırmada resimli öykü kitaplarındaki duygu ifadelerinin incelenmesi amaçlanmıştır. İncelenen 91 resimli öykü kitabında en sık rastlanan duygunun üzüntü %52.42 olduğu ve bunu sırasıyla mutluluk %38.8, sevinç %34.95, öfke %29.12, şaşırma %26.21, korku %23.30, endişe %19.41, kızgınlık %17.47, sevgi %16.50, heyecan %2.91 duygularının izlediği görülmektedir. Ergin (2003)’e göre, duygular ile ilgili okul öncesi dönemde yapılan pek çok araştırmada temel olan beş duygudan bahsedilmiştir. Bunlar; mutluluk, üzüntü, öfke, korku ve şaşkınlık ifadeleridir. Bu beş temel duygu, okul öncesi dönemde öğrenilen duygular olarak ifade edilmiştir. Bu doğrultuda yapılan araştırmada 2012 – 2020 yıllarında yayınlanan kitaplarda mutluluk, üzüntü, korku, şaşırma, kızgınlıktan oluşan temel beş duyguya ek olarak, sevinç, öfke, endişe ve heyecanı içeren diğer duygu ifadelerine de önemli ölçüde yer verildiği söylenebilir. Duygu ifadelerine yer verilen konumlar incelendiğinde en fazla dış ortam %37.86 ve ev ortamı %30.09 olduğu görülmüştür. Bunula beraber duygu ifadelerine en az yer verilen okul ortamında %9.70 olduğu görülmüştür. Dış ortamda ve ev ortamında yer verilen duygularda olumlu ve olumsuz duyguların oranları birbirine yakın olmakla birlikte, okul ortamında yer verilen duygularda %3.0 oranında olumlu, %6.70 oranında olumsuz duygulara yer verilmiştir. Dockett ve arkadaşları (2006), okula ilişkin duygular ve bu konuda yazılan resimli öykü kitaplarını incelemiştir. Bulgularda okulda yaşanması olası korku ve kaygılara yer verildiği ifade edilmiştir. Karakterin, arkadaş edinememe ve alay konusu olma kaygıları ile birlikte arkadaş edindiğinde mutlu hissettiğine yer verilmiştir. Olumsuz duygular ile ilgili karakterin en sık kullandığı baş etme stratejisi ise akran desteği almak olduğu görülmüştür. Bu araştırmada olumsuz duygularla baş etme konusunda yardım alınan kişiye ilişkin verilere baktığımızda en çok akran/arkadaşa %38.36 oranında yer verildiği görülmüştür. Aynı oranda karakterin zorlandığı duygu durumunun çözümünü %38.46 oranında bireysel üstlendiği görülmüştür. Ülker Erdem ve arkadaşları (2017) tarafından yapılan araştırmada, resimli öykü kitaplarında olumsuz duygular ile baş etme stratejisi olarak en çok akran ya da yetişkin desteği arama olduğunu belirtmiştir. Bu noktada bağlantılı diğer bir bulgu olan, olumsuz duygular ile baş etme stratejilerine yer verildiği dikkat çekmektedir. İncelenen 91 kitaptan %71.42 oranında olumsuz duygulara yönelik baş etme stratejisine yer verildiği görülmüştür. Buna paralel olarak karakter/ karakterlerin duygularının öyküdeki değişim durumu incelendiğinde olumsuz duygu ile başlayan ve olumlu duygu ile biten (%52.45), olumlu duygu ile başlayıp içeriğinde olumsuz duyguya yer verip olumlu duygular ile sonlanan kitaplarda (%34.27) olumsuz duygular ile baş etme stratejisine yer verildiği görülmüştür. Okul öncesi dönem çocukları için etkili bir yol gösterici olan ve duygusal rahatlama sağlayan resimli öykü kitaplarında çatışma durumları işlenerek çocukların gelişim ve öğrenmelerine katkı sağlar. Bu dönemde çocuk-

Yıldız Journal of Educational Research, Vol. 10, Issue. 2, pp. 55–67, December, 2025

lar yaşadıkları olumsuz duygularda, yetişkin ya da akrandan destek isteme, duygusunu ifade etme, rahatlama/sakinleşme arayışına girme yapıcı stratejiler; ağlama, bağırma, suçlama, ne yapacağını bilememe ve duygusunu saklama gibi davranışlar sergilediği ifade edilmiştir (Chalmers ve ark., 2011). Erken dönemde gelişimsel süreçte çocuklar, bilinmeyen doğaüstü olaylar, kaybetme/ayrılma, karanlık, savaşlar gibi bazı korkuları olabilir. Araştırmalar, çocukların korku ve kaygılarına yönelik kitapların kullanılmasının onları rahatlattığını ortaya koymuştur (Alexander ve Miller, 2001; Rycik, 2006). Dağlıoğlu ve Çelikel Çakmak (2009) da çocukların yapıcı baş etme stratejilerini öğrenmeleri için resimli öykü kitaplarının yol gösterici olacağını ifade etmiştir. Bu çalışma kapsamında incelenen 91 resimli öykü kitabının %80.21 tanesinde duygulara hem metinde hem de resimde yer verildiği görülmüştür. Yalnızca %6.51 oranında kitapta duyguların metinde ve %13.20 oranında resimde ele alınmış olduğu tespit edilmiştir. Piaget’nin (1929) Bilişsel Gelişim Kuramı’na göre, işlem öncesi dönemde olan okul öncesi çocukların verilen kavram ve duyguları daha rahat anlamaları için bu öğelerin somutlaştırılması gerekir. Resimli öykü kitaplarındaki resimlemeler, durumların, olayların ve karakterlerin duygularının anlaşılarak hafızada uzun süre kalmasına katkı sağlar Bununla birlikte, resimli kitapta geçen olay ve duyguların hem metin içinde hem de resimlerde açık ve net bir şekilde verilmesi çocukların bu duyguları daha kolay öğrenmelerini sağlar (Mardi, 2006). Resimli öykü kitaplarında resimler, sözcükleri görselleştirerek konuyu çocuklar için somut hale getirir. Aynı zamanda, kitapta yer alan karakterin ruh hali ve duygularını da somut bir şekilde aktarırlar (Bassa, 2013). Duygulara ilişkin tanımlama kullanılma durumuna göre incelenen kitaplara bakıldığında 91 kitaptan sadece %16.48 oranında yer verildiği görülmüştür. Tanımlama kullanılma durumu yetişkin düzeyinde bir tanım cümlesini değil; aksine çocuk için daha somut bir ifade ile hissedilen duygunun ne olduğunu tarif eden ifadeler olarak değerlendirilmiştir. Örneğin; “mutluluk bir tilkidir!” ifadesinde Povilias kendisi için mutluluğu ifade eden şeyi tanımlamıştır. Duygu ifadelerinin tanımlandığı kitapların tamamı son dönemde ön plana çıkan bilinçli farkındalık (mindfulness) yönelik kitaplar olduğu görülmüştür. Bilinçli farkındalık içerikli resimli öykü kitaplarına yönelik yapılan çalışmalara ilgili literatürde rastlanmamıştır. Bu kitapların ebeveynler ve eğitimciler tarafından kullanılmasının çocuğun duyguları tanımasına ve anlamlandırmasına ek olarak; duygusal farkındalık ve duygularını ifade etme becerilerini olumlu yönde destekleyeceği düşünülmektedir. Bu bağlamda, duygusal farkındalığa yönelik içeriklerin artırılması, kullanımının yaygınlaştırılması ve çocuklar üzerindeki etkisini incelemeye yönelik çalışmalar yapılabilir. İncelenen kitaplardaki karakter/karakterlerin duygusal ve fiziksel özelliklerine yer verilme durumuna göre %63.10 oranında kitapta herhangi bir ifade bulunmadığı, %19.40

oranında fiziksel özelliklere yer verildiği ve sadece %6.80 oranında duygusal özelliklerine yer verildiği görülmüştür. Kitaplarda duygu ifadelerine genel olarak olumlu ya da olumsuz bir durumun sonucu olarak yer verilmiştir. Kahramanın yaşadığı olay ya da durumdan bağımsız duygu durumuna yer verilme oranının çok düşük olduğu dikkat çekici bulunmuştur. Literatür incelendiğinde bu bulguya paralel bir veriye rastlanmamıştır. Yetişkinler gibi çocukların da somut bir sebep sunmadan olumsuz duyguları hissedebilmesinin olağan hale gelmesi konusunda önemli bir katkı sunacağı düşünülmektedir. Karakter/karakterlerin ifade ettiği duygular %92.30 oranında kendi duygularını açıklamaya ve ifade etmeye yönelik olduğu görülmüştür. Piaget, 3-5 yaş arasında işlem öncesi dönemdeki çocukların; başkalarının bakış açılarının kendininkinden farklı olabileceğini anlayamadıklarını ve diğerlerinin bakış açısından bakamadıklarını öne sürerek algısal, duygusal ve kavramsal olarak benmerkezci oldukları sonucuna varmıştır. Küçük çocukların düşünce sistemlerinin araştırılması zihin kuramı (Theory of Mind) kavramının literatüre girişi ile farklı bir bakış açısı ve yöntem anlayışı kazanmıştır (Wellman, Cross ve Watson, 2001). Günümüz literatüründe ise zihin kuramı terimi çocukların kendileri ve başkalarının zihinleri hakkında kuramlar geliştirdiğini belirtmekten çok daha geniş bir anlamda kullanılmaktadır. Astington ve Baird (2005) zihin kuramını “insanları kanı, arzu, niyet ve duyguları olan zihinsel varlıklar olarak kavrama ve insanların davranış ve etkileşimlerini bu zihinsel durumlara göre açıklayıp yorumlayabilme becerisi” olarak tanımlamaktadırlar. Zihin kuramı becerilerini edinmiş olmak, kişinin, kendisinin ve ötekilerin istek, niyet, kanı gibi zihinsel durumlarını anlayabilme; zihinsel olarak bunları temsil edebilme ve diğer kişilerin farklı bir zihne sahip olduğunu fark edebilme yetilerine sahip olmasını ifade eder (Schneider, Schumann ve Sodian, 2005). Zihin kuramı yeterliliklerinin gelişmesiyle çocuk, özellikle dört yaşından itibaren başkalarının duygularını anlar ve duyguların nedenleri ve sonuçları arasında bağlantı kurar. Zihin kuramı kazanımlarının 3 yaş öncesinden başladığı, 3-4 yaşlarında kanıları anlamada bir değişme yaşandığı ve okul öncesi dönemin sonrasında da gelişmelerin görüldüğü kabul edilmiştir (Flavel, 2000). Bu bilgiler doğrultusunda incelenen 91 kitabın sadece %3.29 oranında başkalarının duygularını anlamaya yönelik ifadeler içerdiği önemli bir bulgu olarak değerlendirilmiştir. Erken çocukluk döneminde çocukların duygusal ipuçlarını tanımaları, duyguların sebeplerini, sonuçlarını ve davranışsal sonuçlarını öğrenmeleri için en uygun zamandır. Baron-Cohen (2016), duygu ifadelerinin ve duyguların anlaşılmasının çocukların gelişiminde çok önemli olduğunu ifade etmiştir. Okul öncesi dönemde başkalarının duygusuna, istek ve niyetlerine yönelik becerileri gelişen çocuklar bu noktada etkili araçlardan olan resimli öykü kitaplarından faydalanabilir. Okul öncesi döneme yönelik resimli öykü kitaplarında duygu ifadelerinin ince-

Yıldız Journal of Educational Research, Vol. 10, Issue. 2, pp. 55–67, December, 2025

lendiği bu çalışmada başkalarının duyguları ve bakış açısı noktasında ayrıntılı değerlendirilmemiştir. Yapılacak yeni çalışmalarda bu konu derinlemesine incelenebilir.

Sonuç VE Öneri̇ler

Bu araştırma kapsamında incelenen resimli öykü kitaplarının on farklı duyguyu içerdiği ve duygu ifadelerine hem resimde hem metinde yer verildiği görülmüştür. Genellikle olumsuz duygulara yönelik kitaplar bulunmaktadır. Çocuklar ile çalışan çocuk gelişimciler, eğitimciler ve diğer profesyonellerin küçük çocuklarla çalışırken hem olumlu hem olumsuz duygulara yer veren kitapları kullanmaları önerilebilir. Çocuklar ile çalışan profesyoneller, duygu ifadelerine yer verilen resimli öykü kitapları konusunda ailelere rehberlik yapabilirler. Çocukların sosyal ve duygusal gelişimini desteklemek amacıyla çocuklarla çalışırken kullandıkları kitaplarda kahramanın hem kendi duygusuna hem de başkasının duygusuna yer veren ifadelere dikkat çekebilirler. Çocukların kitapta geçen duyguları daha önce yaşayıp yaşamadıkları; mutlu oldukları, üzüldükleri vb. olayların neler olduğu ile ilgili sohbet edebilirler. Çocukların duygusal gelişimi desteklemek amacıyla duygusal farkındalığı içeren bilinçli farkındalık temalı kitapları tercih edebilirler. Araştırmacılar tarafından çocukların duygusal gelişimlerini desteklemeye yönelik resimli öykü kitaplarının etkisini belirlemeye yönelik deneysel çalışmalar planlanabilir. Bu araştırmada resimli öykü kitapları duygusal özellikler açısından incelenmiş olup başka çalışmalarda çocuğun motor becerileri, bilişsel becerileri, dil becerileri gibi farklı gelişim özelliklerini belirlemek amaçlanabilir. Aynı zamanda bebeklerin farklı alanlardaki gelişimini desteklemeye yönelik deneysel çalışmalar planlanabilir. Etik: Araştırma insan üzerine yapılan araştırma kapsamına girmediği için insan üzerine yapılan araştırmalar etik kurul raporu gerektirmemektedir. Araştırma kapsamında okul öncesi döneme yönelik çocuk kitapları incelenmiştir. Hakem Değerlendirmesi: Dış bağımsız. Çıkar Çatışması: Yazarlar çıkar çatışması beyan etmemişlerdir. Finansal Destek: Yazarlar finansal destek beyan etmemişlerdir. Ethics: Since this research does not fall within the scope of studies conducted on humans, an ethics committee report for human research is not required. Within the scope of the study, children’s books aimed at the preschool period were examined. Peer-review: Externally peer-reviewed. Conflict of Interest: The authors declared no potential conflicts of interest with respect to the research, authorship, and/or publication of this article. Financial Disclosure: The authors declared that this study has received no financial support.

Share and Cite