An evaluation on the work and concept components in postmodern art

Abstract

Keywords: Postmodernism; postmodern art; modernism; new conceptualism; eclecticism.

1. GĠRĠġ

1980’li yıllarda sanatın nesnesi, estetik kriterleri farklılaĢmaya baĢlamıĢ sanatın ilkeleri sorgulanır hale gelmiĢtir. Felsefe, edebiyat ve plastik sanatlara kadar uzanan toplumsal, kültürel değiĢim, bütüncül sanat anlayıĢını getirmiĢtir. Disipliner ve bütüncül sanat noktasında tek bir üslup ya da hareketle karĢılaĢılmamaktadır. BaĢlangıçta moderniteye tepki olarak doğan postmodernizm içeriğine bakıldığında modernizmden ve onun beraberinde getirdiklerinden sıkça faydalanmaktadır. Mimaride de klasik parçaların modern parçalarla bir araya gelebildiği eklektik bir bakıĢ açısı sunmaktadır. Öte yandan postmodernizmin yoğun etkileĢim içinde olduğu ve ana merkeze oturttuğu sanat akımlarından birisi Pop Arttır. Diğer sanat üslupları arasında soyut dıĢavurumculuğu, minimalizmi, kavramsal sanatı ve fotogerçekçiliği bir arada görebiliriz. Tarih ve geçmiĢin yeniden sorgulandığı bu dönemde, sanatla birlikte toplum da değiĢmekte, toplum üretici konumdan tüketici konumuna geçmektedir. Postmodernizm ise moderniteye karĢı eleĢtirel bir yaklaĢım sürdürmektedir. Teknolojinin ve değiĢen yaĢamın döngüsünde bireyin kimliği, cinsiyeti ve iletiĢimin yeniden sorgulanması, tüketim ve modernite kavramlarının da yeniden anlamlandırılmasını sağlamaktadır. Bu bağlamda Pooke ve Whitnam’ın belirttiği gibi: Postmodernizm, sanat yapmak ve sanatı tanımlamakla ilgili eski anlayıĢları sorgulamasının yanı sıra cinsiyet, politika ve etnisite konularını da sorgulamıĢtır. Kolonicilik sonrası dünyada, sanat ve genel olarak estetiğin alanı geliĢmiĢ ya da “ilk dünya” ile sınırlı olmaktan çıkmıĢ, artık küresel faaliyetler olarak algılanmaya baĢlamıĢtır (Pooke ve Whitnam, 2011, s.123). Postmodernizm kavramı içerisinde, modernizmin beraberinde getirdiği popülarite ve tüketim kavramlarına eleĢtirel bir bakıĢ söz konusudur. Hızla yükselen binalar, değiĢen koĢul ve Ģartlar, teknolojinin hızla değiĢimini sorgulayan sanatçılar eserleri ve malzemelerini de değiĢen zamana göre uyarlamıĢlardır. Söz konusu olan değiĢim; modernizmin kendi argümanlarını da beraberinde getirmektedir. Belirli boyut ve malzemelerle oluĢturulan eserler, galeri ve müzelerin de dıĢına açılmıĢtır. Sanatın boyut değiĢtirdiği artık baĢka bir uzamda görüldüğü de gözlemlenmektedir. Tüketimci bakıĢ açısı, hızlı üretim tekniklerinin çoğalması modern insanın sanat anlayıĢını ve sanata bakıĢ açısını da değiĢtirmektedir. Zaman içerisinde teknolojinin geliĢimiyle modern sanatın Ģekillenmesi de farklılaĢmaktadır. Hızla çoğaltmaya yönelik olan teknikler, var olan hazır yapım nesneleri sanatın da daha çabuk üretilerek kavramsal açıdan M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

yoğunlaĢmasına olanak sağlamaktadır. Teknik kısımlarında geleneksel üretim biçimleri yerini teknolojinin de katkı sağladığı olanaklara bırakarak sanatın oluĢma biçiminin de değiĢimine ön ayak olmaktadır. Popüler kültürün ikonlarından Andy Warhol fabrika adını verdiği stüdyosunda serigrafi makineleriyle seri baskılar üretiminde bulunmuĢtur. Modern insanın gündelik yaĢamda sıkça karĢılaĢtığı imgeler hızla çoğaltılarak sanatsal algı ve biçimlerle daha sık karĢılaĢmamıza ve sanatın kavramlarını sorgulamamıza neden olmaktadır. Sınıflararası ayrımlar ortadan kalkarak sanatın belirli bir kitleye hitap etmesi yerine toplumun bütün bireylerini içine alan çoğulcu bir anlayıĢ söz konusudur. Gündelik nesneler ve ünlü olan insan portreleri de sıkça çoğaltılarak bireyin yeniden karĢılaĢmasına ve sorgulamasına olanak tanıyarak yüceleĢtirme kavramına da ironik bir göndermede bulunmaktadır. ĠĢte bu noktada Pop Art ve Postmodernizm aynı düĢüncede buluĢmaktadır. Postmodernist sanat Pop Art’ta olduğu gibi üretme biçimi açısından hızlı teknikleri kullanmaktadır. Özellikle fotoğraf sanatı postmodernist eserlerde sıkça karĢımıza çıkmaktadır. Fotoğrafın postmodernist sanat eserinde sıkça kullanılmasının nedeni; teknolojinin geliĢimi ile yaygınlaĢması ve tekrar tekrar kullanıma uygun olmasıdır. Yeniden üretimlerin çoğalmasına olanak sağlayan fotoğraflar aracılığıyla postmodernist eserlerde farklı kodlar, anlamlar ve metinsel iliĢkilerle karĢılaĢılmaktadır. Fotoğrafın içeriğinden çok, bütününde nasıl oluĢtuğu ve vurgulandığı önem kazanmaktadır. Özellikle postmodernist sanatçılar kendine mal etme eylemiyle fotoğrafları çoğaltarak, kendi gerçekliklerinden sıyrılmalarını ve yeni bir kurgusal yapılanma içerisinde yer almalarını sağlamaktadır. Postmodernizmi modernizmden ayırmak aslında hiç de kolay değildir. Bunun sebebi modern hareketlerin ancak 1950’li yıllarda yani postmodern hareketlerin baĢlama sinyallerinin görüldüğü yıllarda akademik kurumsallık kazanmasıdır. Yani modernizmle iliĢkilendirilmesinde ifadesi güç bir durum yaĢanır. Her Ģeye rağmen postmodernizm bir isyan olarak tanımlanabilir. BaĢka bir ifadeyle; bu isyan modernizmin eleĢtirel olgunluk kazanmasıdır (Aksakal, 2017, s.184). Sanat alanında modernizm akımlarla baĢladı. Modern sanat akımlarının malzemesi de sürekli değiĢen toplum ve toplumun koĢullarına göre farklılık göstermektedir. Akımların modern olarak algılanabilmesi, öncü sayılabilmesi ise bir önceki akımın değiĢmesi yenilenmesiyle mümkün olmaktadır. Akımların birisi diğerini modern kılmaktadır. DeğiĢen zamanın koĢullarına göre her dönem kendi içeriğini ve ifade koĢullarını oluĢturmaktadır. M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Zamanın tanığı olan sanatçı geçmiĢi özümseyerek, geçmiĢten beslenerek bir devamlılık oluĢturmaktadır. Öte yandan postmodernist eserler bağlamında süreklilik ilkesi mevcuttur. Var olan birikimler geçmiĢin getirdikleriyle eserlerde açığa çıkmaktadır. Mimaride bu durum özellikle eklektisizm kavramıyla kendini göstermektedir. Klasik olan öğeler modern bir yapıya entegre olabilmektedir. Derinliği olmayan resimler karmaĢıklığın ve olasılıkların arasında yeni bir düzen oluĢturabilmekte, farklı sanat uygulamaları iç içe geçmektedir. Özellikle eklektizm, pastiĢ ve alıntılama kavramları, postmodernist kavramlar arasında yerini almaktadır. Cevizci eklektizmin tanımını Ģu Ģekilde açıklamaktadır: “Mutlak olarak doğru olana eriĢmenin imkânsız olduğu düĢüncesiyle, mevcut ya da bilinen inançları, en yüksek derecede muhtemel olana ulaĢabilmek amacıyla, derleme tutumu”(Cevizci, 2003, s.131). Sözen ve Tanyeli ise pastiĢ kavramının tanımını Ģu Ģekilde belirtmektedir: “ÇeĢitli kökenlerden gelen parçaların, ya aynen ya da kopya edilerek kullanılıp bir bütün içinde eritilmeksizin, özgün bir sanat ürünü oluĢturmadan bir araya getirilmeleri” (Sözen ve Tanyeli, 2001, s.187). Postmodernist eserler içerik bakımından daha organik bir yapıya sahip olmaktadır. Eserlerde kolaj ve fotoğraflara sıkça baĢvurulmaktadır. Derinlik algısının yok olduğu eserler belirli kavramları irdeleyerek her türlü malzeme aracılığıyla daha hızlı geliĢmektedir. Modernizm karĢıtı postmodernizm; modern sanat akım ve üsluplarından faydalanarak, hem geçmiĢle beslenmekte, hem de modernizmi eleĢtirmektedir. Postmodernizmin tam olarak ne olduğu hakkında sınırlı bir uzlaĢı söz konusu olsa da, en azından sanatla ilgili olarak bazı karakteristiklerinin savaĢ sonrası on yıllara, 1960’lar ve 1970’lere dek izinin süreceği söylenebilir. Ancak bazı eleĢtirmenler, Postmodernizmin kaynağını çok daha gerilere götürür ve Fransız sanatçı Marchel Duchamp’ın hazır nesneleri ile herĢeyi kültürel değer olarak görebilen tutumunu – Postmoderniteyi karakterize eden tutumu-net bir biçimde ortaya koyduğunu söyler. Bunların en önemlisi, 1917’de Fountain adıyla sergilenen bir pisuvardır. Yine de Postmodernizmin 1960’lar ve 1970’lerde dünyamızı kökten dönüĢtüren daha büyük değiĢimlerden kaynaklandığı genel bir kabul görür (Pooke ve Whitnam, 2011, s.100). Ne geçmiĢe ne geleceğe bağlı olan postmodernizm, bir akım veya hareket olarak tanımlanmamaktadır. Farklılıklar bir arada çeĢitlendirilip çoğaltılarak bütünün algılandığı daha grift olan bir yapı oluĢturmaktadır. Sanatın günümüz sanatına entegre oluĢuyla birlikte M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

sergileme teknikleri de zamanla değiĢime ayak uydurarak, sergileme mekânlarının tanımını da farklılaĢtırmaktadır. Kavramsal sanatın yeniden gündeme gelerek hazır nesnelerle dili sorgulayan metinselliği; nesnelerin var oluĢuna yeni anlamlar eklenerek kavramları iĢaret ediyor olması, hazır olan sanat nesnelerini iyiden iyiye kafaların karıĢtığı bir yaĢama dönüĢtürmektedir. Sanatın nesnesinin farklılaĢıyor olması, her türden malzeme ve performans, dijital üretimlerin güncel sanat içinde yer alıyor olması, neyin sanat olup neyin sanat olmadığı konusunda belirsizlikler yaĢanmasına da imkân vermektedir. Modernist ya da postmodernist tutum bu oluĢumların yöntembilimiyle ilgili bir sorundur. Fakat yüklenmiĢ oldukları ve içerdikleri çok daha geniĢ anlamlar ve kapsamlar nedeniyle elbette modernizmin çağdaĢ sanatı Ģu ya da bu doğrultuda etkilediğinden söz edilebilir. Fakat bu çağdaĢ sanatın mutlaka modernist ya da postmodernist bir önbelirlenmeyle ele alınması gerektiğini söylemek değildir (Kahraman, 2005, s.189). Postmodernizm modernizmin bir bileĢeni olarak karĢımıza çıkmaktadır. Modernizmin ilkelerini günyüzüne çıkaran postmodernizm tüketimi ve teknolojiyi de eleĢtirerek, toplumsal değerlerin ve pratiklerin de yeniden anlamlandırılmasını sağlamaktadır. DeğiĢen değerler ve pratikler her alana yansıyarak üretimin farklılaĢtığı bütünsel bir anlayıĢın oluĢmasına olanak vermektedir.

2. ÜRETĠM ġEKĠL VE YÖNTEMLERĠYLE POSTMODERN SANAT

Postmodern dönemde yeni bir dil anlayıĢı oluĢturabilmek önemliydi. Bu dönemde sınırsız malzeme anlayıĢı hakim olurken bilindik kurallar alt-üst edilmektedir. Pop Art, kavramsal sanat, arte povera, süreç sanatı, fluxus, beden sanatı ve yeni kavramsalcılık postmodernizmin içindedir. Cinsiyet ayrımcılığı, medya eleĢtirisi yoğun bir biçimde dikkat çeken konular arasındadır. Görünende uyumun aranmadığı kuralların yıkıldığı, belirsizliğin ön planda olduğu, çoğaltma ve çoğalmaya uygun olan eserler karĢımıza çıkmaktadır. Andy Warhol, Roy Lichtenstein ve daha yakın zamanda Jeff Koons eserlerinde karĢılaĢtığımız imgeler popülariteyi, kültüralizmi ve tüketimi sorgulayarak yeniden Ģekillenen, hızla çoğaltımın ve sürekliliğin egemen olduğu eleĢtirel bakıĢ açısı sunan eserler olarak karĢımıza çıkmaktadır. Baudrilliard’ın alıĢılagelmiĢ sanat eserleri ile postmodernist izler taĢıyan eserleri sorgulayan görüĢünü Pook ve Whitnam Ģu Ģekilde belirtmektedir: Baudrillard’ın bazı görüĢleri Andy Warhol, Roy Lichtenstein ve daha yakın zamanda Jeff Koons gibi sanatçıların eserlerinde karĢımıza çıkar. Bu isimlerin hepsi, gündelik tüketim M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

nesnelerinin dünyasından bir eĢyayı kullanan sanat kavramını doğrudan yansıtan imajlar üretmiĢtir. Bu imajlar diğer imajların parodisini, taklidini yapar veya ironik olarak onlara göndermede bulunur ve sürekli olarak yeniden dönüĢen ve yeniden Ģekillenen Postmodern kültürün belirtisi olarak görülür (Pooke ve Whitnam, 2011, s.103). Andy Warhol, Joseph Beuys, Joseph Kosuth, Robert Rauschenberg kavramsal ve iddialı olan eserleriyle, toplumun belirli bir kesimine değil de bütününe hitap eden eserler ortaya koymuĢlardır. Kavram içerikli, hızlı üretilen toplumun tümüne sunulan eserler, sadece sanatın malzemesi ve nesnesi yönünden değil, hitap ettiği kitle açısından da farklılıklar göstermektedir. Postmodernizmi

Kuralsızlıkların benimsendiği sanat ortamında, geçmiĢe de atıf söz konusudur. Postmodernist Sanat popüler kültür ile iç içe geçmiĢ bir sanattır. Postmodernist teoriyle birlikte, kavramsal sanatın da tekrar gündeme geldiğini görmek mümkündür. Yeni kavramsalcı sanatçılar arasında Sherrie Levine, Mike Bidlo, Glenn Brown, Ciny Sherman, Barbara Kruger, Richard Prince’ı sayabiliriz. Sanatçıların eser ve üsluplarındaki değiĢimleri Antmen Ģu Ģekilde belirtmektedir: Kitle iletiĢim araçlarının pompaladığı yapay arzuların büyüsüne kapılan bireyin tükettikçe yaĢadığı yapay mutluluksa, gerçekte yaĢadığı yabancılaĢma ve sıkıntıyı örten bir yanılsama olarak nitelendirilmiĢtir. Debord ve Sitüasyonistler 1980’lerin yeni kavramsalcı sanatçılarından çok önce, “gösteri”yi görünür kılmakta sanatın iĢlevsel olabileceğine inanmakla birlikte, zaman içinde sanatın her koĢulda bir tüketim nesnesine dönüĢümüne de tanıklık etmiĢlerdir (Antmen, 2008, s.278). Postmodernizmde açık açık belirli bir üslup veya akımla karĢılaĢılmamaktadır. Öte yandan postmodernizmde hazır nesneler, hızlı üretim teknikleri, kolaj, pastiĢ, parodi, asamblaj, mulaj, enstalasyonlar ve fotoğraf sanatı kullanılarak kendi içinde yeni anlatım Ģekillerini de geliĢtirmektedir. Kullanılan nesne ve tekniklerin bütününe bakıldığı vakit, amaç değil sadece toplumsal içeriklerin ortaya çıkıĢını sağlayan araç oldukları görülmektedir. Richard Prince; kendine mal etme eylemini diğer postmodern sanatçılar gibi eserlerinde sıkça kullanmaktadır. Çok az değiĢikliklerle ekleme yaptığı fotoğraflarda, geçmiĢteki görüntülerin yer aldığı fotoğrafları kullanmaktadır. Orijinal olan eserin oluĢumu yerine var olan eser ve görüntülerden yola çıkarak yeniden düzenlemeler yapmaktadır. M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Genel anlamda Postmodernizm ve onun çok tanımlı yanı sanatçıların herhangi bir üslup ya da kategori içerisinde değerlendirilmesine olanak vermez. Bir taraftan da kavramsal sanatın nesnesiz eylem ve pratiklerinden farklı olarak yeni kavramsalcı anlayıĢ nesneden yana tavrını açık bir Ģekilde ortaya koymaktadır. Bu tavır anlamın/hikâyenin önüne geçmemektedir. Dolayısıyla ikincildir, ama yinede nesneyle kurulan bağ oldukça güçlüdür (Bulduk, 2017, s.1943). Bulduk’un belirttiği gibi postmodernizmde sanatçıların eserlerinde tek bir üslup belirleyiciliğinin olmadığı, farklı ifade geleneklerinin birbiri içerisine entegre olarak bütüncül bir anlayıĢ noktasına gelindiği izlenilmektedir. Fotoğrafların, nesnelerin ve kavramların var olan gerçekliklerinden sıyrılarak yerini yeni gerçekliklere bıraktıkları görülmektedir. Her bir parça baĢka bir bütün içerisinde yapısal olarak yer almaktadır. Eserlerinde kimlik kavramını ele alan Cindy Sherman; toplumsal kodlar aracılığıyla fotoğraflarda oluĢan kimlikleri yapısöküme uğratarak kendine dönen bir bakıĢ açısı sunmaktadır. Toplum içerisindeki kadının statüsünü cinsiyet kavramıyla birlikte irdeleyen fotoğraflarıyla 1980’lerin Amerikan filmlerindeki kadın stereo tiplerini ele alır. Gompertz Sherman’ın eserlerindeki kadın imgelerinin nasıl çeĢitlilik gösterdiğini Ģu Ģekilde belirtmektedir: Bilerek karakter değiĢtirmek konusunda Sherman’a sonsuz özgürlük sunuyordu çünkü izleyicinin ona dair önceden hakim olduğu herhangi bir görüntü veya bilgiye geri dönmesi söz konusu değildi. Sherman’ın bukelamun sanatı, medya ve Ģöhretlerin söz konusu bireyin hakiki karakterine dayanmayan ama piyasanın o karaktere dair arzularını dikkate alan kamusal bir imgeyi imal etme ve manipüle etme yordamlarını yansıtıyordu (Gompertz, 2015, s. 298).

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Görsel 1: Cindy Sherman, Ġsimsiz Film Hala #53 Untitled Film Still #53), 1980, Fotoğraf, Kâğıt üzerine gümüĢ baskı, Görsel: 695 x 970 mm, Yeniden basım 1998, Tate

Eskinin ve yeninin bir arada olması fikri ile yola çıkan postmodernizm; çağdaĢ sanatın eserleri içerisinde de sanatın temel fikirlerini de özümseyerek içinde barındırır. Bu nedenle fotoğraf sanatı; farklı sanatlarla bir araya gelerek derlemeler, yeniden oluĢturmalarla karĢımıza çıkarak sanatın üretim Ģekillerinin çeĢitlendiği çoğulcu bir bakıĢ açısı da sunmaktadır. Ġzleyici de sanat ortamındaki çeĢitli bakıĢ açılarını bir arada özümseyerek yadırgamamaktadır. Postmodern dönemde ortaya çıkan Kavramsal Sanat ve Performans Sanatı gibi sanatsal ifade biçimlerinde fotoğrafın kullanımı hem belgeleme hem de sıradan olanı görünür kılma özellikleri taĢımaktadır. Teknolojik geliĢmelerin bir sonucu olarak ortaya çıkan dijitalleĢme ise fotoğrafa bilgisayar ve yazılım programları üzerinden yeni bir görme biçimi kazandırmıĢtır. Dijital ortamda üretilen fotoğraflarda zaman ve mekân belirsizliği, yapaylık, sonsuz tekrar ve üst üste bindirme gibi özellikler görülmektedir (Güray, 2017, s.399). Güray’ın belirttiği gibi teknolojinin geliĢimi her alanda değiĢimlere olanak sağlamaktadır. Dijital platformda fotoğrafın da yeni teknolojilerle farklı versiyonları çoğaltılarak, aynı eserlerin farklı deneysel yöntemlerle üst üste eklemlenerek, katmanlı ve çoğulcu bir anlayıĢ oluĢmasına neden olmaktadır. Postmodernist sanatçılar teknolojinin olanaklarıyla baĢka sanat eserlerini çoğaltarak var olan görüntüleri farklı mekân ve kurgularla bir araya getirmektedir. M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Amerikalı sanat fotoğrafçısı Cindy Sherman, farklı kostümler ve fotoğraf serileriyle karĢımıza çıkmaktadır. “Ġsimsiz Film Kareleri” serilerinde sanat objesi kendisidir. Toplumdaki kadının statü ve rolleriyle tekrar yüzleĢmemizi sağlayan Sherman, izleyiciyi siyah-beyaz fotoğraflarıyla geçmiĢe tekrar yolculuğa çıkarmaktadır. Stüdyo ortamında çekilen renkli fotoğraf karelerinde ise model ve figürlerin karakterleri farklılaĢarak, gündelik hayattaki kadın prototipleri tekrar gün yüzüne çıkmaktadır. Sanatçı kendi kimliğinden sıyrıldığı her bir karede, öteki benine atıfta bulunmaktadır. Öte yandan bir değerlendirme ya da çıkarım yapmamızı sağlayan kareler kadının toplumsal rollerini algıladığımız bir filme de dönüĢmektedir. Sherman 1975-1982 yılları arasında, film karelerinden dergilerin orta sayfalarına ve renk testlerine kadar giden ilk çalıĢmalarında bakıĢ altındaki özneyi, temellük sanatının diğer erken dönem feminist çalıĢmalarının da ana konusu olan resim-olarak-özneyi canlandırır. Elbette ki onun özneleri de görür; fakat onlar daha çok bakıĢ tarafından görülür zapt edilir. Bu bakıĢ, film karelerinde ve orta sayfalarda izleyicinin bulaĢtığı baĢka bir özneden, bazı ender durumlarda dünyanın görüntüsünden, bazen de içeriden kaynaklanır gibidir (Foster, 2009, s.187). Fotoğraf Karelerinin içeriklerine konu olan Cindy Sherman, film çekimleri ile yönetmen gibi farklı mekânlarda var olan görüntüleri seriler halinde iĢlemektedir. KliĢe olan toplumsal rollere göndermelerde bulunan Ciny Sherman, bilinen kimliklerin yerine kendi kimliğini de koyarak içerikteki parçaların belirli kodlar ve göndermelerle izleyiciye ulaĢmasını da sağlamaktadır. Kültürel ifadeleri açıklayarak eklektik bir anlatım dili de sunmaktadır.

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Kolaj ve hazır imgeleri kullanan Barbara Kruger ise, tüketim toplumuna dair mesaj ve kodları daha grafiksel bir zemine oturtmaktadır. Kadını sorgulayan farklı görsel ve imgelerden alınan alıntılar, bir araya getirilerek kendinden müdahalelerle daha iletiĢimsel yönü güçlü bir afiĢ havasındadır. Ġmgelerin alıntılanmasıyla oluĢan kompozisyonlarıyla ilgili olarak Gompertz Ģöyle belirtmektedir: Kruger bizi içeri çekmek ve agresif satıĢlar yapan iĢ dünyasının mağrur diline dahil etmek için kiĢisel zamirler-ben, biz, sen-kullanır. Mesajlarında ayırt edici kalın harfler kullanarak, çoğu kez düz beyaz arka plan üzerine veya yarı tonda bir görsel üzerine (sıklıkla kırmızı) baskı yaparak iĢlerine kendi “marka kimliğini” vermiĢti. Tüketimcilik eleĢtirisi açıktı; derdi anlaĢılmıĢtı. Ama iĢte postmodernist Kruger olduğundan iĢine baĢka bir sürü gönderme saklamıĢtı. Kırmızı yazı karakterleri Rodchenko’nun konstrüktivist posterlerine bir selamdı; reklamdan kullanılmıĢ bir imge almak ise Pop Art’ın Ģanındandı (Gompertz, 2015, s.304).

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Barbara Kruger’ın eserlerinin özünde var olan fotoğraf imgelerinin çoğaltılarak zemin veya fon niteliğinde kullanımı dikkat çekmektedir. Sanatçı bu zeminleri ve fonları yazılı metinlerle bütünleĢtirmektedir. Kavram-görsel bileĢenleri aynı mecralarda sık sık karĢımıza çıkmaktadır. Sanatçı genel çıkıĢ noktası olan görsel imgeleri ise dergilerden ve çoğaltılmıĢ fotoğraflardan seçerek kendine mal etmektedir. ĠĢaretler, harfler, baskın renklerle birlikte siyah-beyaz kompozisyonlara dönüĢmektedir. Toplumun değiĢen ve dönüĢen beğenileri, yargıları, tüketim kültürü eleĢtirel bir dil aracılığıyla sorgulanmaktadır.

Tüketime eleĢtirel bir tavırda geliĢen üretimleriyle Kruger; fotoğraflarda metinler de kullanmaktadır. Daha slogan Ģeklinde geliĢen metinler, siyah-beyaz kontrastları eĢliğinde kırmızı renkle vurgulanmaktadır. Aynı zamanda sade ve çarpıcı anlatım dilini tercih eden sanatçı, izleyiciyle iletiĢim yanı güçlü olan bir bağ kurmaktadır. Kruger’ın anlatım dili ve anlatım araçlarıyla ilgili Antmen Ģöyle belirtmektedir; “Barbara Kruger ise, kitle iletiĢim araçlarının yaymakta olduğu popüler kültürün cinsiyet ayrımcı tavrını yapısöküme uğratmayı amaçlamıĢtır. Dergilerden, takvimlerden, sağlık/güzellik rehberlerinden seçtiği hazır-imgeleri bunlardan yansıyan mesajlar yerine kendi saptadığı mesajlarla tekrar dolaĢıma sokan Kruger, toplumda özellikle kadınların arzularını Ģekillendiren söylemleri açığa vurmayı amaçlamıĢtır” (Antmen, 2008, s.279).

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Barbara Kruger, sloganlarla bir araya getirmiĢ olduğu kompozisyonlarında iletiĢimsel bir dil kullanarak kitle kültürüne de göndermelerde bulunmaktadır. Üst yapıda yer alan imgeler, alt yapıda farklı kodlar barındırmaktadır. Kruger’ın düĢüncelerinin gerçekliği toplumun gerçekliği ile yüzleĢerek reklam imgeleriyle buluĢmaktadır. Bu imgeler Kruger’ın eserlerinde genel aktarımı sağlayan iĢlevsel bir öğe olarak yer almaktadır. Fotoğraf imgelerine eserlerinde sıkça yer veren Sherrie Levine ise tarihsel öneme sahip olan sanatçı çalıĢmalarını yeniden gün yüzüne çıkararak yorumlamaktadır. Fotoğraf sanatını kavramsal iĢlerle buluĢturan Sherrie Levine; eserlerinde genellikle Barbara Kruger gibi temsil üzerine odaklanan çalıĢmalara yönelerek, sahiplik ve anlam kavramlarını incelemektedir. Postmodernizmde karĢılaĢtığımız mal etme eylemini Sherrie Levine eserlerinde sıkça gerçekleĢtirmektedir. Sanatçı bulunduğu sanat ortamında söylenecek baĢka sözün ve eylemin kalmadığı düĢüncesinden hareketle tekrar eden iĢleri fotoğraflayarak, kitle iletiĢim araçlarını da kullanarak farklı imgelere dönüĢtürmektedir. Yeniden düzenleme ve kompoze etme fikrini, öznel birikim süzgecinden geçirerek geçmiĢi sorgulamaktadır.

Görsel 4: Sherrie Levine, ÇeĢme (Marcel Duchamp'tan sonra) , 1991, 66,1 x 36,8 x 35,6 cm. (26 x 14,5 x 14 inç)

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Levine'e göre insan ve yaratımları biriciklik ya da üstünlük içermez. Doğadan ve içinde yaĢadığımız nesnel gerçeklikten yaptığımız alıntılar vardır sadece. Bu alıntılara yüklenen biriciklik algısı ve sanatsal aura, insanın diğerlerinden farklı ve özel olma arayıĢının bir sonucudur. Bu anlamda Levine sadece sanatı tanımlayan ve kategorize eden kurumsal yapılara, hiyerarĢilere ve sistemlere meydan okumaz, aynı zamanda anlamın ve tarihin yaratımından sorumlu olan mekanizmaları da eleĢtirir. Bunu yaparken de nesnelerin ve imajların baĢtan çıkarıcı doğasını irdeleyerek, onların gücünün ve otoritesinin neleri erozyona uğrattığını, yıktığını ya da arttırdığını aynı zamanda da nelere aracılık ettiğini gözler önüne serer ( Aral, 2018, s.1964). Mal etme eyleminde eserlerin oluĢum sürecinde yeni bir üretimden değil var olanın yeniden üretiminden söz edilmektedir. Yeniden üretimlerle ve güçlü bir estetik algıyla oluĢturulan biçimler kavramlara, toplumsal olaylara, yaĢanılanlara da göndermede bulunarak postmodernist sanatçıların eserlerinde eleĢtirel bir dile dönüĢmektedir. Marcel Duchamp’ın “ÇeĢme” adlı eserinin bir benzerini tekrar sergileyen Levine, taklit içerisinde yapılandırılan estetik kriterlerle medyaya, popülariteye ve gösteri kültürüne tanıdık imgelerle yeniden katkı sağlamaktadır. Postmodern sanatın çoğulcu anlayıĢıyla hareket ederek, farklı dönemlerin veya etkilerin tekrar eden bir arada olma fikrinin yeniden üretilerek sunulmasına da neden olmaktadır. Öte yandan modernizmin izleri ile kavramsal sanatın farklı boyuta taĢındığı, anlatım dilinin farklılaĢtığı 1980’li yılllarda heykelin bilindik kavramlarını alt üst ederek malzemesinin, tekniklerinin çeĢitlenmesine de neden olmuĢtur. Bitkiler, cansız nesneler, farklı teknikler üç boyutlu eserlerde anlam karmaĢasının yaĢandığı bir dönem oluĢturmaktadır. Metal, bronz ve ahĢap malzemeler yerini her türlü hazır nesneye, plastik ve fiberglas malzeme çeĢitlerine bırakmaktadır. Jeff Koons, Tony Cragg, Anish Kapoor ve Damien Hirst eserleri postmodernist sanatın en güncel örneklerini temsil etmektedir.

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Jeff Koons popüler imgelerin farklı boyutlarda farklı malzemelerle birleĢimini sağlayarak alıĢılmıĢın dıĢında mekânlarda yer almasını sağlamaktadır. Ġzleyiciyle iletiĢimin ön planda olduğu Koons eserleri balonlardan, çiçeklerden, vakumlu süpürgelerden oluĢabiliyor. Dev boyutlarda hayvan figürleri veya popüler imgelerle de karĢılaĢılmaktadır. Jeff Koons’un eserlerinde sıkça karĢılaĢtığımız kavramlardan birisi de “kitsch” kavramıdır. Sanatçı sıradanlaĢmıĢ gündelik yaĢamda karĢılaĢtığımız hiçbir özelliği olmayan kitsch nesnelere kendi sanat eserleri içerisinde tekrar dikkat çekmektedir. Tüketimin ve sanat nesnelerinin sıradanlaĢtığı, hızla çoğaldığı ve kolay oluĢabildiği günümüz sanatına da ironik bir göndermede bulunan sanatçı; çağdaĢ sanatın içerik kavramıyla da izleyiciyi yüzleĢtirmektedir.

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Görsel 6: Jeff Koons, 1955, ġeffaf renk kaplamalı Balon Çiçeği (Macenta) yüksek krom paslanmaz çelik 133 7/8 x 112¼ x 102 3/8 inç. (340 x 285 x 260cm)

Anti-modernist bir tavır olarak değerlendirilebilen postmodernizm, eklektik bir yapıyı barındıran, özgün, üslup, nitelik gibi seçkinci nitelikleri olmayan, kitsch, karıĢık, kaos barındıran eserlerin oluĢturduğu, kuralsız bir yapı içerisinde karĢımıza çıkmaktadır. Modernist anlayıĢ ve görüĢlerinin çoğuna karĢı tavır sergileyen postmodernist olarak niteleyebileceğimiz sanatçılar, modernizmin sanatın metalaĢması, sürekli yenilikçilik, geçmiĢin reddi gibi konularla ilgili eleĢtirel tavır geliĢtirmiĢlerdir (ġahin, 2012, s.92). Modernizme tepkiyi de içinde barındıran postmodernist eserler sık sık geçmiĢ sanat eserlerine, üslup ve dönemlerine de atıfta bulunmaktadır. Modernizmin hızla yükseliĢi, tüketimin artması sanat eserleri aracılığıyla da postmodernizm içerisinde bir eleĢtiriye dönüĢmektedir. Yeniden üretimlerde kolay Ģekilde elde edilen sanat öğeleri eklektik bir biçimde kurguya dönüĢerek izleyiciye mesajlar iletmektedir. Böylece sanat eserinin oluĢum Ģekli de yeniden sorgulanarak ironik bir bakıĢ açısı sergilenmektedir. M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Postmodernist iĢleri ile güncel sanatta önemli yer tutan Damien Hirst ise cam küpler, ölü hayvanlar, su tankları ve kuru kafaları kullandığı kurgusal iĢlerinde ölüm temasına odaklanmaktadır. YaĢam ve ölüm arasında giden çürüyen bedenler izleyicinin karĢısında yer alarak izleyicinin nesne ile olan etkileĢimine de olanak sağlamaktadır. Böylece sanat eseri; izleyici ve izleyicinin karĢılaĢtığı nesne arasında kurulan bir bağla yorumlanmasına imkân verilen bir açık yapıta dönüĢmektedir.

Görsel 7: Damien Hirst, YaĢayan Birinin Zihninde Ölümün Fiziki Ġmkânsızlığı, 1991

Damien Hirst eserlerinde noktalar dizisi, kelebekler, sinekler ve renkli çarklar karĢımıza çıkmaktadır. Sanatçı genellikle enstalasyonlarında sanat nesnesi olarak fiziki bir canlının üretim nesnesine dönüĢüyor olma fikrinden yola çıkmaktadır. Bu fikir izleyiciyi ölümle burun buruna getirerek sanat piyasasında yankı buldu. Kullanılan materyaller, varoluĢ teması, kurgusallık ve ölçek açısından farklılıklar Damien Hirst eserlerini belirleyici kılan noktalardır. Tüketim kültürüne, güncel sanata farklı imgelerle çağrıĢım yapan sanatçı, popüler sanat ortamında gündem oluĢturmaya devam etmektedir.

3. Sonuç

Sanatın bilindik tanımı postmodernist arayıĢlar ve uygulamalar sonucunda değiĢime uğrayarak; resim, fotoğraf ve heykel sanatlarında farklı uygulamaların ortaya çıkmasına neden olmuĢtur. En önemli değiĢikliklerden birisi de eserlerde derinliğin ortadan kalkıyor olmasıyla oluĢan yüzeyselliktir. Öte yandan var olan sınırsızlık, üretimin farklı bakıĢ açılarıyla sonuçlanmasına da yol açmaktadır. Ġzleyici ve sanatçıyı farklı platformlara taĢıyan M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

postmodernizm, geçmiĢin izleri ve öğeleriyle beslenerek karmaĢık bir sentez ortaya koymaktadır. Sanatçıların eserlerinde farklı üretim Ģekillerinden kolajı, asamblajı, montaj ve enstalasyonları kullandıkları görülmektedir. Kesinlik, sınırlılık ve belirlilik ilkelerine karĢı tavır geliĢtiren postmodernizm, modern sanat akımlarının belirli çerçevede ortaya koydukları kuralların dıĢına da çıkmaktadır. Eser üretimlerinde postmodernist sanatçılar pastiĢi kullanarak, geçmiĢten gelen öğeleri alıntılama ile yeniden üretimlere uyarlamaktadır. Özellikle hazır yapım nesnelerinin sanat nesnelerine dönüĢümü, tekrar kurgulanması, anlamlandırılması ve kavramsal olarak biçimlendirilmesi sağlanmaktadır. GeçmiĢ öğelerden alınan eserlerin parçaları ya da tamamı eklektik olarak yeniden kurgulara dönüĢmektedir. Farklı öğelerin seçilerek tekrar bir araya getirilip kurgulanması, mal etme eylemiyle sanat eseri fikrinin alıntılanıp baĢka eserlerde karĢımıza çıkmasını da sağlamaktadır. Genel kullanım diliyle postmodernist sanatçılar; bir eserdeki üretimin ya da fikrin tek bir sanatçıya ait

yapılandırılmasıyla günümüze ait pekçok kavram mal etme eylemiyle sanat eserlerinin içeriğine misafir olmaktadır. Göç, çevre, cinsiyet, kültüralizm, yeni-medya, politika ve etnisitenin bu kavramlar arasında yer aldığı bulgulanmıĢtır. Sanatçıların üretim biçimlerinin zamanın değiĢen koĢul ve Ģartlarına göre farklılaĢtığı, dijitalleĢen ve yazılım olanaklarıyla desteklenen seri basım tekniklerinin yer aldığı gözlemlenmiĢtir. Hazır nesneler, fotoğraflar ve kolajlar aracılığıyla, yeniden anlamlandırılan eserlerin ortaya çıktığı sonucuna varılmıĢtır. Böylelikle postmodernist eserlerde daha disiplinlerarası bir yaklaĢım olduğu da gözlemlenmektedir. Tek tek ayrı olan eserler, birbiri içerisinde olgunlaĢarak yeni gerçeklikte var olmaktadır. Fotoğraf sanatı postmodern sanatla birlikte daha da öne çıkarak güncel kalabilmeyi baĢarmıĢ ve birçok görüntüye rahat ulaĢılabilmesi yönünde kolaylık sağlamıĢtır. Her Ģeyin bir kopyası olduğu düĢüncesiyle harekete geçen postmodern gerçeklik, önceden var olan gerçekliğin değerini yitirmesi ve mal etme eylemiyle eserlerde yinelenen baĢka gerçekliklere dönüĢmektedir. Farklı disiplinlerde eklektik olan öğeler çoğul bir anlayıĢla yeni bir gerçeklikte karĢımıza çıkmaktadır. Benjamin’in belirttiği eĢsiz olan sanat eseri, alıntılama ile yeni bir eserde karĢımıza çıkarak tek olmaktan sıyrılmaktadır. Ġnsan eliyle üretilen nesnelerin, makine ile üretimi sonucunda eĢsizliği ve yaratıcılığı kaybolarak, orijinalliği yitirilmektedir. Bu nedenle postmodernizmde mal etme, alıntılama, pastiĢle ve M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

farklı sanatçı yaklaĢımlarıyla, mesaj ve kodlar içeren bir dil ile karĢılaĢılmaktadır. Baudrillard’ın simülasyon kuramındaki söz ettiği sanat nesneleri kendi gerçekliklerinden sıyrılarak sanal bir gerçeklik oluĢturmaktadır. Var olanın benzerliği ile oluĢan bu sanal gerçeklikler popülarite ve tüketimin belirleyici öğeleri olarak bizlere yeniden varoluĢlarıyla sunulmaktadır. Postmodernizm temsilcilerinden, Barbara Kruger ve Cindy Sherman kadının her türlü rol ve varlığını yeniden keĢfeder. Cindy Sherman’ın kadınların gündelik hallerini ve temsillerini yeniden yorumlayarak, kendini model olarak kullanıp, fotoğrafta etkin özne konumuna getirdiği, toplumdaki cinsiyet ayrımcılığına karĢı kadın temsillerini farklı kodlarla belirttiği, eserlerde gizlenen metinlerin alt okumalarını yapmaları için izleyiciye yönlendirdiği görülmektedir. Barbara Kruger’ın ise derinliği az olan metinlerinin çok anlamlılığıyla slogan içeren

tanımlamasının en farklı temsillerinin postmodernizm aracılığıyla Damien Hirst, Tony Cragg, Jeff Koons eserlerinde karĢımıza çıktığı görülmektedir. Moderniteye sunulan eleĢtiri daha disipliner tavır geliĢtiren sanatçılar aracılığıyla geçmiĢ sanat üsluplarını da içeren bir bakıĢ açısı ile çözümlenmektedir. Bu bağlamda çok anlamlı, çok katmanlı bir söylem diline de sahip olan postmodernizm sık sık geçmiĢe atıfta bulunmaktadır. Sanatçıların ise yaĢadığı toplumda bulundukları mekânla iliĢkilendirdikleri sanat yapıtları aracılığıyla bugünü ya da yarını anlamlandırarak, varoluĢsal süreçlerini yeniden yapılandırdıkları anlaĢılmaktadır. Pop Art’ın hızlı üretim Ģekliyle, hazır nesnelerin ortaya koyulmasıyla, üslup çeĢitliliğinin var olduğu çoğulluk ilkesiyle hareket eden postmodernizm, yönlendirilmiĢ üslupların aksine özgür bir bakıĢ açısı da sunmaktadır. Tüketim kültürü ve modernite, sanatsal araç ve yöntemlerin değiĢimiyle birlikte topluma sunulan bir eleĢtiriye dönüĢmektedir.

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Kaynakça Aksakal, M.A., (2017). Fotoğraf Bağlamında Modernizmden Postmodernizme Dönüşüm ve Temsil Krizi. Düzce Üniversitesi Sanat Tasarım ve Mimarlık Fakültesi Yayını, Tykhe Sanat ve Tasarım Dergisi > Aralık 2017 > Cilt 02 > Sayı 03 > s: 177-192 Antmen, A.(2008). 20. Yüzyılda Batı Sanatında Akımlar. Ġstanbul: Sel Yayıncılık. Aral, N. (2018). Yeniyi Ararken: Bir Yirminci Yüzyıl Fenomeni Olarak Sanatta "Kendine Mal Etme" Eylemini Fotoğraf ve Sherrie Levine Üzerinden Okumak. Social Sciences Studies Journal (SSSJournal), 2018, Vol:4, Issue:19, pp:1958-1966. Bulduk, B. (2017). Yeni kavramsalcılık: Jeff Koons, Damien Hirst, Sherrie Levine, Cindy Sherman. Ulakbilge, 2017, Cilt 5, Sayı 18, Volume 5, Issue 18 Cevizci, A. (2003). Felsefe Terimleri Sözlüğü. Ġstanbul: Paradigma Yayınları. Erkan Güray, E. (2017). Cindy Sherman’ın Fotoğraflarında Gerçeklik Algısı, Karabük Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 2017, 7 (1), 395-412. Foster, H.(2009). Gerçeğin Geri Dönüşü. Ġstanbul: Ayrıntı Yayınları. Gompertz, W. (2015). Pardon Neye Bakmıştınız? Ġstanbul: Yapı Kredi Yayınları. Kahraman, H. B. (2005). Sanatsal Gerçeklikler, Olgular ve Öteleri. Ġstanbul: Agora Kitaplığı. Pooke, G., Whitnam, G. (2011). Sanatı Anlamak.(T. Göbekçin, Çev.). Ġstanbul: Optimist Yayınları. Sözen, M., Tanyeli, U.(2001). Sanat Terimleri Sözlüğü. Ġstanbul: Remzi Kitabevi. ġahin, H.(2012). Postmodern Sanat. Ġdil Sanat Dergisi, Cilt 1, Sayı 5 / Volume 1, Number 5. Görsel Kaynakça Görsel 1: Kaynak: https://www.tate.org.uk/art/artworks/sherman-untitled-film-still-53p11519(EriĢim Tarihi: 12.12.2019) Görsel 2: Kaynak: http://www.artnet.com/artists/cindy-sherman/untitled-434-acODUjWbU_xHgTZ86y4025Q2 (EriĢim Tarihi: 15.11.2019) Görsel 3: Kaynak: https://www.artnews.com/feature/barbara-kruger-art-exhibitions1202696145/ (EriĢim Tarihi: 25.12.2020) Görsel 4: http://www.artnet.com/artists/sherrie-levine/fountain-after-marcel-duchampKsyARBUR4Wk8knKKvBjtJg2(EriĢim Tarihi: 21.04.2020) Görsel 5: Kaynak: http://artlog.art50.net/tr/50-acik-alan-heykeli/puppy-jeff-koons/ (EriĢim Tarihi: 15.11.2019) M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 100- 120 Received Date:27/05/2020 Accepted Date: 30/11/2020

Görsel 6: Kaynak: https://www.christies.com/lotfinder/Lot/jeff-koons-b-1955-balloonflower-5101408-details.aspx (EriĢim Tarihi: 21.04.2020) Görsel 7: Kaynak: http://www.damienhirst.com/the-physical-impossibility-of (EriĢim Tarihi: 29.04.2020)

M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME

References

1. 04.2020) M. BURUNSUZ, POSTMODERN SANATTA ESER VE KAVRAM BĠLEġENLERĠ ÜZERĠNE BĠR DEĞERLENDĠRME 120

Share and Cite