Innovative approaches according to concept of sustainability and modular fashion design

Abstract

Keywords: Sustainability; recycling; renewable; material; zero waste; modular design; apparel ındustry; fashion.

1. Giyim Modasında Sürdürülebilirlik

Sürdürülebilirlik, insan ve çevre sağlığının korunmasını gözeten, mevcut ekolojik değerlerin iyileĢtirilmesi ve bu değerlerin geleceğe de aktarılmasını hedefleyen bir disiplindir.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 152

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Joy, sürdürülebilirliği ekolojk denge ve insan sağlığını gözeterek, mevcut neslin gereksinimlerini, gelecek nesil ve ihtiyaçlarını da yok saymadan yerine getirebilmek olarak tanımlamaktadır(Joy vd., 2012, s. 274). Sürdürülebilir Moda, diğer sürdürülebilirlik kavramları gibi geniĢ bir kapsama sahiptir. Ġnsan ve çevre sağlığını gözetmekle birlikte etik değerleri de içine alır. Üretimin her aĢamasında bulunan iĢçilerin hakları, doğaya ve hayvanlara karĢı olan saygı, insan hakları etik değerler çerçevesinde yer almaktadır. Ürünlerin kullanım durumları, uzun süreli yıpranmadan kullanılmasını ve kullanılan ürünün yeniden değerlendirilmesini sağlayabilmek, ürünün içeriğindeki malzemelerin geri dönüĢtürülebilir materyallerden oluĢturulması da ekosistemi korumaya

bazılarıdır(Ayanoğlu ve Ağaç, 2017, s. 255,256). Dünyadaki en büyük endüstrilerden biri olarak tekstilin, çevre kirliliğindeki payı da bir o kadar büyüktür. BirleĢmiĢ Milletler Avrupa Ekonomik Komisyonu tarafından 2018‟de yayınlanan raporda; giyim sektörünün bir yılda dünyadaki su kirliliği ve tüketiminde %20, karbon salınımında %10 etkili olduğu, 21 milyar ton ağırlığına denk %85 tekstil atığının çevre kirliliğindeki rolünden bahsedilmiĢtir (Sherman, 2019). Giyim modasının daha çok tüketiciye ulaĢmasıyla beraber daha fazla üretim ihtiyacı olan bu endüstrideki tasarımcı ve markalar daha fazla kazancı öncelikli değer olarak görerek; asıl önem verilmesi gereken ekolojik dengeyi koruma, geri dönüĢüm, sürdürülebilirlik gibi konulara gereken ilgiyi göstermemektedirler. Oysa “sürdürülebilirlik sahip olması iyi durumundan çıkıp artık olması gereken bir hale gelmiĢtir” (Cebulla, 2018, s. 200). Sürdürülebilirlik, sosyal, ekonomik, politik, ekolojik birçok kavramı içinde barındıran kompleks bir kavramdır. Sürdürülebilir moda için sürdürülebilirlik kavramını tasarımsal düzlemde, Fletcher‟ın öngördüğü baĢlıkların izinden giderek: Materyal Odaklı Tasarım, Yeniden Kullanım ve Geri DönüĢtürülebilirlik, Sıfır Atık (Zero-Waste) Tasarım ve Modüler Tasarım altında inceleyebiliriz.

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

tamamlayan ürünün geri dönüĢtürülebilir olup olmamasında belirleyici olan önemli etkenlerden biri materyaldir. Tekstil materyalinin ham maddesi liftir. Dolayısıyla sürdürülebilirlikte temel madde olarak lifin rolünün büyüklüğü belirtilerek tarım endüstrisinden, üretim endüstrisine, tasarım alanından, insan, çevre ve hayvan sağlığına kadar çok geniĢ çeĢitlilikte bir etkiye sahip olduğu vurgulanmaktadır. Bu açıdan değerlendirildiğinde bir tasarımda kullanılacak lifin seçimi, tasarıma uygunluğu adına önem taĢırken çevresel, ekonomik ve sosyal anlamda da önem arz etmektedir(Fletcher, 2014, s. 7-9). Giyim için ilkçağlardan 20 yy.‟a kadar gelen dönemlerde yün, keten, pamuk, ipek gibi doğal lifler kullanılmakla birlikte kimya endüstrisindeki geliĢmelerle polyester, akrilik, poliamid ve bunun gibi sentetik liflerden yararlanılmaya baĢlanmıĢtır. Günümüzde birçok lif ve lif karıĢımının kullanıldığı tekstil ürünleri bulunmaktadır. En yaygın kullanımı olan iki liften biri doğal liflerden pamuk, diğeri ise pamuğa yakın özellikler taĢıması ile daha mukavemetli ürünler oluĢturmak amaçlı kullanılan polyester sentetik lifidir. Genellikle doğal lifler “iyi” algısını yansıtmakta, sentetik lifler ise “kötü” olarak değerlendirilmektedir. Ancak doğal ve sentetik liflerin kullanılabilirlik, sürdürülebilirlik, ulaĢılabilirlik, çevre ve sağlık gibi konularda, birbirlerine göre olumlu ve olumsuz yönleri bulunmaktadır. 1 kgpamuk üretimi; erozyon, kuraklık, su kirliliği ve üretiminde kullanılan pestisid ilaçlarını temizlemek için tüketilen 20.000 L su demektir. Sentetik liflerin ise doğal liflere göre daha ucuz olmakla birlikte karsinojen içerikli olduğu ve her yıkamada yüz binlerce plastik mikrofiberin su kaynaklarına sızdığı belirtilmektedir(Pinnock, 2019). Hızlı Moda kavramı ile doğan tüketim ihtiyacını karĢılayabilmek adına, sentetik liflerin kullanımında artıĢ görülür. Bu artıĢ, aynı zamanda üreticilerin, üretim maliyetlerini düĢük tutarak, daha yüksek kâr elde etmelerine yardımcı olmaktadır. Doğal polimerlerden (rejenere selülozik lifler, alginat lifleri, rejenere protein lifleri, vb.) elde edilen sentetik lifler; polyester, naylon gibi petrol bazlı ve kimyasal iĢlemler gerektiren toksik liflere göre ekolojik açıdan daha sağlıklı ve geri dönüĢtürülebilirlik özellikleri daha fazla olan liflerdir. Bu bağlamda çalıĢma kapsamında yapılan ankette, “Bir giyim ürünü alırken, ürünün materyal bileĢenlerini dikkate alır mısınız?” sorusunu 247 katılımcıdan 217 katılımcı (177 I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 154

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Kadın, 40 Erkek katılımcı) “Evet” olarak yanıtlamıĢ, 30 katılımcı (17 Kadın, 13 Erkek) “Hayır” cevabını vermiĢtir. 1.1.1. Tekstil ve Giyim Materyallerinde Sürdürülebilir YaklaĢımlar Hızlı moda sistemi çevresel bir bakıĢ açısı ile insan ve çevre sağlığını tehdit etmektedir. Bu durum karĢısında daha bilinçli bir tüketimin çevre ve insan sağlığını koruyacak üretim sistemlerini de beraberinde getireceği düĢünülmektedir. Buna göre geri dönüĢtürülebilir ve insan sağlığına zararı en az liflerin tercih edilmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır. (Tamamen zararsız olan organik veya vegan lifler üretim açısından zorluklar taĢırken maliyeti de yükseltmekte ve üretim aĢamasında çok fazla su tüketimi gerektirdiğinden doğaya karĢı olumsuz etkileri olan liflerdir). Küresel bir platform olan Fashion for Good (Ġyi Moda) Organizasyonu, “The Five Goods Cradle-to-Cradle (C2C)1” (BeĢikten BeĢiğe Geçecek 5 Ġyi) konsepti ile geri dönüĢtürülebilir

önermektedir(YOUNG, 2019). Bu “5 Ġyi”, C2C kavramını oluĢturan isimlerden biri olan William McDonough tarafından “Ġyi materyal, iyi ekonomi, iyi enerji, iyi su, iyi yaĢam”olarak belirtilmiĢtir(McDonough, 2020). 1.1.1.1. Sürdürülebilir Tekstil Lif ve Materyalleri Sürdürülebilirlik, son yıllarda öne çıkan bir kavramdır. Teknolojinin geliĢmesi ve sağladığı imkânlar ile yeni nesil ve sürdürülebilir materyal oluĢumunu destekleyen çeĢitli firma ve üreticiler endüstride yer almaktadır. 2010 yılında, sürdürülebilir olan gelecek nesil tekstil materyallerinin desteklendiği Future Fabrics Expo projesi ile doğan, tasarımcılar, markalar, üreticiler ve tekstil endüstrisinde yenilikçi bütün kurumlarla iĢbirliği içinde çalıĢan ve çıkar gözetmeyen bir tekstil organizasyonu olan “The Sustainable Angle (Sürdürülebilir Perspektif)”tarafından da desteklenen beĢ inovatif materyal ve kurum aĢağıda listelenmiĢtir(Pinnock, 2019):

Cradle-to-Cradle: 1990‟lı yıllarda Dr. Michael BRAUNGART, William McDonough ve EPEA Hamburg

tarafından geliĢtirilmiĢ, üretilecek her ürünün „beĢikten beĢiğe‟ sürecek Ģekilde tasarlanmasını savunan prensiptir (EPEA GmbH, n.d.).

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 155

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

 Ananas Lifi (Piñatex): Deri uzmanı Dr. Carmen HIJOSA tarafından (keĢfedilmiĢ ve Piñatex olarak patenti alınmıĢtır) ananas yaprakları ve yüzeyinden elde edilen liflerden oluĢturulan sürdürülebilir materyallerdir. Poliüretanın aksine sağlıklı bio-organik reçine barındırmakta ve minerallerinden elde edilen pigmentler ile metalik etki oluĢumuna da olanak tanıdığı belirtilmektedir.  Portakal Lifi: Portakal lifleri, Ġtalya‟da portakal suyu üretmek için soyulan portakal kabuklarının değerlendirilmesiyle oluĢturulmuĢ giyime uygun, yumuĢak tuĢesi ve parlaklığı ile ipek lifine benzerlik gösteren liflerdir. Viskoza benzer özellikler gösteren portakal lifleri, ipek ve pamuk ile karıĢıma uygundur. Portakal lifleri ile ilk giyim üretimini, yaklaĢık 700,000 ton ağırlığındaki portakal kabuklarını kullanarak sürdürülebilir bir kapsül koleksiyon tasarlayan tasarımcı Salvatore Ferragamo‟dur.  Patates Lifi (Parblex):Patatesten elde edilen bu lif, bioplastic bir materyaldir. Parblex firması tarafından geliĢtirilmiĢtir. Patates lifleri iç mekânda yüzey materyali amaçlı kullanılabilirken, giyim endüstrisinde aksesuar olarak da kullanılmaktadır.Sıfır Atık (ZeroWaste) prensibi ile çalıĢan Parblex‟te kullanılmıĢ ya da belirli bir üretim için hazırlanmıĢ materyalin dıĢında kalan ürünler yeniden değerlendirme sürecine girmektedir. Parblex materyallerinin ömrü 1-5 yıldır2.  Geri DönüĢtürülmüĢ Mahsul Atıkları (Agroloop Bio Fibre): Agroloop BioFibre firması tarafından hayata geçirilmiĢ bir geri dönüĢüm sistemidir. Sirküler3 yöntem ile çürümüĢ,

değerlendirilebilecek doğal materyaller elde etmek amaçlanmaktadır: Lif ve beraberinde bioorganik materyaller, paketlemeye yönelik kartonlar, organik gübre ile enerji üretimi, vb.

Firma, materyal ömrünün nasıl uzatılacağı konusu ile ilgili çalıĢmalarını mevcutta sürdürmektedir.

https://www.asianpaints.com/colourquotient/lab/made-from-potato-waste-chips-board-is-the-

ecofriendly-alternative-to-chipboard-and-mdf/EriĢim Tarihi: 04.12.2019 3

Sirküler kelimesi TDK tarafından “genelge, duyurum” olarak tanımlansa da kelime Türkçe olmayıp,

kökeni Latince‟de „small ring (küçük daire)‟ anlamına gelen „circulus‟dur. Zamanla „circularis‟e dönüĢerek, Fransızca‟ya „circulier‟ olarak girmiĢtir ve ingilizce olarak „circular‟ olarak kullanılmaktadır. „Circular (sirküler)‟ kelimesi, „daire biçimine sahip olan‟ anlamı taĢır. Sözcük „döngü‟ ya da „döngüsel‟ anlamında ifade edilebilir (Lexico, n.d.; TDK, n.d.).

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 156

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Agroloop BioFibre; kenevir, keten tohumu, ananas, muz ağaçları, Ģeker kamıĢı çubukları ve pirinç kamıĢları baĢta olmak üzere, değerlendirilmeye açık bitki ve atıkları ile çalıĢmaktadır. Bahsedilen bu mahsuller, tek baĢına 250 Milyon Ton lif üretmektedir. Bu rakam küresel ihtiyacın 2.5 katına denk gelmektedir(Agraloop BioFibre, n.d.).  Üzüm Lifi (Vegeatextile):ġarap yapımında atık olarak değerlendirilen üzüm çekirdeklerinin, tohumlarının ve saplarının bir araya gelmesi ile oluĢan çevre dostu, yeni nesil deri tekstildir. Yine bir yiyecek atığının yeniden değerlendirilmesi ile tekstil üretimi hedeflenirken aynı zamanda çevre ve hayvan dostu bir amaca da hizmet etmektedir.Vegea Textile firması, üzüm atıklarından tekstil materyali elde eden ilk firma olup, aynı zamanda endüstride öncüdür. Bu liflere ek olarak verilebilecek yeni nesil, ekolojiye dost, yenilenebilen lif örnekleri aĢağıdaki gibidir.  Örümcek Ġpeği (Spider Silk): Örümcek ağından yola çıkılarak laboratuvar ortamında DNA‟sı değiĢtirilmiĢ ipek böceklerinden elde edilen, çelikten daha güçlü ve kevlardan daha sert liflerdir(Cumbers, 2019).  Seaqual: Akdeniz‟deki balıkçıların ağlarına takılan plastik atıklardan elde edilmiĢ polyester lifleridir. Seaqual, klasik polyester liflerine oranla; %40 daha az su, %50 daha az enerji tüketir, ve sera gazı emilimi %60 daha azdır(PROMOSTYL PARIS, n.d.).  SeaCell: Deniz yosunundan lyocell metodu ile meydana getirilen antioksidan içerikli, ekoloji dostu liflerdir. Spor giyimden, iç giyim ve ev tekstiline kadar uzanan kullanım çeĢitliliğine olanak tanıyan yumuĢak, ipeksi bu liflerin farklı lifler ile karıĢım olanağı da bulunmaktadır(smartfiber AG, n.d.).  Smartcel: Çinko oksit minerallerinden, antibakteriyel ve UVA ile UVB faktörlerine karĢı koruma sağlayabilen liflerdir(smartfiber AG, n.d.). 1.1.1.2. Sürdürülebilir Boyarmaddeler ve Renklendirme Tekstil endüstrisinde sürdürülebilirlik kavramı kapsamında değerlendirilecekönemli unsurlardan biri de boya ve baskıda kullanılan ekolojiye duyarlı boyarmaddelerdir. Bunlar bitki, hayvan ve minerallerden elde edilen doğal pigmentler içermektedir(Bilir, 2018, s. 64). Ancak doğal boyarmaddeler için gerekli olan bitki, hayvan ve minerallerin yetiĢtirilmesi, I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 157

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

bakımı, üretimi uzun zaman ve güçlük içerir. Bu durum doğal boyarmaddeleri pahalı kılmaktadır. Tekstil endüstrisinde hızlı moda sistemine yetecek ihtiyacı karĢılamak için istenilen renklere ve tonlara daha kolay ulaĢabilmek ve üretim giderlerini daha aza indirgemek adına kimyasal içerikli boyarmaddeler çoğunlukla tercih edilmektedir4. Boyarmaddelerin ve boyama yöntemlerinin ekolojiyekarĢı duyarlılığı, sürdürülebilir modanın geliĢmesini sağlayacaktır. Doğal pigmentler içeren materyallerin tercih edilmesi ve kimyasal materyallerin daha aza indirgenmesi ile insan ve çevre sağlığı korunabilecektir. Diğer yandan birçok tarımsal atıktan önemli miktarda boyarmadde hammaddesi üretilmektedir. Bu atıklardan elde edilen boyarmaddeler çevre kirliliğini azaltmaktadır. Ayrıca maliyet açısından üreticiye kâr sağlayıp, tarımsal alanda iĢ olanakları yaratarak farklı gelir kaynakları elde edilmesine de öncülük edebilir. OEKO-TEX Standard 100 ve C2C sertifikasyonlarına uygun çevreci yeĢil boyarmaddeler ve boyama yöntemlerinin tercih edilmesi, materyalin sürdürülebilir kaynaklardan elde edildiği anlamına gelmektedir. Söz konusu yöntemlerle geri dönüĢüm, su tasarrufu sağlamak, su kirliliğini önlemek, zamandan ve ekonomik açıdan fayda sağlamak, sosyal duyarlılığı arttırmak, yenilenebilen enerji ve temiz üretime olanak tanımak amaçlı faydalar sağlanmaktadır(Özdoğan, Korkmaz, ve Seventekin, 2007, s. 148,149). Bunlara ek olarak yapılan deneysel boyarmadde çalıĢmaları da mevcuttur. 2016 yılında giyim tasarımcısı Laura LUCHTMAN ve Ilfa SIEBENHAAR‟ın Rotterdam Üniversitesi‟nde bakteriler ile yapmıĢ oldukları çalıĢma, deneysel boyarmadde çalıĢmalarına verilecek önemli örneklerden biridir. Luchtman ve Siebenhaar ses dalgaları ile bakterileri hareket ettirerek, bakterilerin pigment salgılamasını sağlamıĢlardır. ÇalıĢmada bazı bakterilerin antioksidan, anti-karsinojen, antibiyotik, antiviral özelliklere sahip ve deri sağlığını korumaya yardımcı olan Karotenoid ve Violacein gibi maddeler ürettiği de tespit edilmiĢtir(LIVING COLOUR, 2017).

Bu boyarmaddeler asit boyarmaddeler, bazik boyarmddeler, direkt boyarmaddeler, dispers

boyarmaddeler, reaktif boyarmaddeler, solvent boyarmaddeler, azo boyarmaddeler olarak örneklendirilebilir (Mahapatra, 2016, s. 2).

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 158

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Bakterilere ait bu pigmentler sadece üç gün içerisinde oluĢurken sentetik lif, doğal lif ayrımı gözetmeden bütün tekstil ürünlerine uygulanabilmektedir. Bitkiler ve minerallerden elde edilen doğal boyarmaddelerin üretimindeki zaman ve bakımına oranla bio-organik mikroorganizmalardan elde edilen bu boyarmaddeler gelecekte ekoloji ve sağlık adına fayda sağlayacak çalıĢmalardan biri olarak görülmektedir.

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

ihtiyacı olan birine vermek, ikinci el mağazasına satarak değerlendirmek yada onararak/formunu değiĢtirerek yeniden kullanmak o ürünün atık olmasını önleyecektir. Yapılan anket çalıĢmasında konu ile ilgili olan “bir giyim ürününü atmadan önce ...” sorusuna; toplam 247 katılımcıdan; 218 katılımcı bir yardım kuruluĢuna götürmeyi, ya da ihtiyacı olan birine bağıĢlamayı, 14 katılımcı yeniden Ģekillendirmeyi ya da onarmayı, 9 katılımcı ikinci el dükkânına satarak değerlendirmeyi düĢünmüĢ ve 6 katılımcı “düĢünmem, çöpe atarım.” cevabını vermiĢtir.

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Görsel 2: Timo RISSANEN tarafından sıfır atık yaklaĢımı ile tasarlanmıĢ, 2009 ve 2010 yıllarında Fashioning Now'da sergilenen The Endurance gömleği, 2009. (Solda) Görsel 3: Timo RISSANEN'in The Endurance Gömleği'ne ait kumaĢ kalıp kesim Ģeması, 2009. (Sağda)

2. Giyim Modasında Sürdürülebilirlik

Modüler giyim tasarımı, bir giyim ürününün birden çok Ģekilde kullanılabilmesine olanak tanıyan tasarım yaklaĢımıdır.ÇalıĢma kapsamında incelenen modüler tasarım örneklerinde sürdürülebilir malzemelerin kullanıldığına dair bir bilgiye ulaĢılmamıĢtır. Bu bağlamda sürdürülebilirlik adına ortaya koyulan malzemelerin yine sürdürülebilirliğin iĢlerliğinde önemli rol oynayacak modüler tasarım yaklaĢımıyla henüz buluĢturulmadığı veya bunun yeterli düzeyde olmadığı anlaĢılmaktadır. “Modüler Tasarım”, tasarım disiplinine ait farklı birçok alanda yer verilen inovatif bir yaklaĢımdır ve giyim tasarımında da son dönemlerde adından söz edilmektedir (LEGO oyuncakları bu bağlamda verilecek en güzel örneklerden biridir: Uygun modüllerin bir araya gelmesi ile birden fazla Ģekle sahip oyuncak elde etmek mümkündür. Aynı zamanda mimari alanda modülerlik önemli bir tasarım yaklaĢımı ve tasarıma baĢlarken kullanılacak çalıĢma prensiplerinden biridir). Takıp çıkartılabilen parçaları ya da bağlantıları olan birden farklı Ģekilde giyilebilme özellikleri ile iĢlevsel ve görsel çeĢitlilik yaratan modüler giysiler, Fletcher‟a

taĢımaktadırlar(Fletcher, 2014, s. 156). I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 161

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Modüler giyim ile, farklı bölgelerde sosyal açıdan uygunluk sağlayan, farklı hava koĢulları ve zaman dilimlerinde giyilebilecek kıyafetler tasarlanabilir. Tek ürünün farklı tarzlarda giyilebilmesi ile kıyafetlerin daha uzun süre kullanımına olanak sağlayabilinir. Örneğin bir mini eteğin uzun bir eteğe dönüĢmesi, hava koĢulları ve giyilecek sosyal ortam anlamında seçenekler oluĢturarak fayda sağlayabilir. Bir elbisenin hem bir bütün hem de üst ve alt olarak iki Ģekilde değerlendirilebilmesi yine iĢlevsel ve görsel çeĢitlilik sağlarken o ürünün kullanımdan kaynaklanan aĢınma olasılığını da azaltacaktır. Veya aĢınmıĢ olan bir giysinin tamamını gözden çıkartmak yerine, uygun parçalarını değiĢtirerek giysiyi yeniden hayata döndürebilir(Rahman ve GONG, 2016, s. 235). Örneğin; bermudadan pantolona dönüĢebilen bir pantolonun paçaları aĢınmıĢ ise ürün yine de bermuda olarak iĢlevini sürdürebilir ya da sadece uygun kısımları değiĢtirilerek pantolona yeniden dönüĢtürülüp giyilebilir. Konu ile ilgili anket çalıĢmasında dört adet tasarım yapılmıĢ ve tüketicilerin bu modeller üzerinden modüler tasarımlara yaklaĢımları değerlendirilmiĢtir. Ankete katılan 247 katılımcının 194‟ünü kadın, 53‟ünü erkek katılımcılar oluĢturmaktadır. Ġlk tasarımda, paçaları altına gizlenen fermuar yardımı ile kargo pantolona dönüĢebilen bermuda pantolon tasarımı ile değiĢim özelliği göstermeyen bermuda pantolon ve kargo pantolon seçenekleri katılımcılara sunulmuĢtur (Görsel 4). 247 katılımcıdan 181 katılımcı modüler tasarım yaklaĢımı ile bermuda pantolondan kargo pantolona dönüĢebilen tasarımı seçmiĢ; 66 katılımcı ya bermuda ya da kargo pantolon seçimi yaparak, dönüĢme özelliği bulunmayan ürünü tercih ettiklerini belirtmiĢlerdir.

Görsel 4: “Giyim Modasında Tüketim ve Sürdürülebilirlik” anket çalıĢmasında katılımcılara sunulan tasarım alternatifi, I. I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 162

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Ġkinci tasarımda, yine fermuar yardımı ile boğazlı kazağa dönüĢebilen tek kollu asimetrik bir üst ile dönüĢme özelliği bulunmayan tek kollu bir üst ve boğazlı kazak seçimleri katılımcılara sorulmuĢtur(Görsel 5). Bu soru için de 247 katılımcının 181‟i modüler tasarım ile dönüĢebilen bir adet ürün ile iki model üst elde etmeyi tercih etmiĢ, 66 katılımcı dönüĢemeyen tek kollu üst ve boğazlı üst olarak ayrı iki adet ürünü tercih etmiĢtir6.

Görsel 5: “Giyim Modasında Tüketim ve Sürdürülebilirlik” anket çalıĢmasında katılımcılara sunulan tasarım alternatifi, II. Üçüncü tasarımda, etek bel bölgesinden ve askısız üstten oluĢan birbirine halkalar yardımı ile bağlanarak7 elbiseye dönüĢebilen bir tasarım ile yine aynı tasarıma bağlı kalınarak tasarlanmıĢ dönüĢemeyen bir elbise modeli katılımcılara sunulmuĢtur(Görsel 6). Etek ve üst birleĢimi sonucunda elbiseye dönüĢebilen tasarımı, 247 katılımcıdan 206‟sı (167 Kadın, 39 Erkek), dönüĢme özelliği bulunmayan tek bir elbiseyi ise 41 katılımcı (27 Kadın, 14 Erkek) tercih etmiĢtir.

Ġlk ve ikinci tasarımlarda modüler tasarımı seçen 181 katılımcı aynı katılımcılar değildir; ilk tasarımda

modüler tasarımı uygun bulup, ikinci tasarımda ayrı iki adet ürün tercihi yapan katılımcılar bulunmaktadır. 7

Alt ve üst objelerin, halkalar ile bağlanması tamamen tasarım kaygılıdır; elbette ki kumaĢ, bant vb. gibi

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 163

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Görsel 6: “Giyim Modasında Tüketim ve Sürdürülebilirlik” anket çalıĢmasında katılımcılara sunulan tasarım alternatifi, III. Son tasarımda ise fermuar ile etek ucundan paltoya–kabana dönüĢebilen ceket tasarımı bulunmaktadır(Görsel 7). 247 katılımcının 171‟i bir üründen iki model elde ederek hem ceket hem palto olarak giyilebilen tasarımı seçmiĢtir. Geri kalan 76 katılımcı ceket ve kaban olarak iki ayrı ürünü tercih etmiĢtir.

Görsel 7: “Giyim Modasında Tüketim ve Sürdürülebilirlik” anket çalıĢmasında katılımcılara sunulan tasarım alternatifi, IV. Ankette bulunan dört modüler tasarımın dördünü tercih eden katılımcı sayısı 247 kiĢiden 116‟dır. Burada modüler tasarımın yeni bir yaklaĢım olması dolayısıyla henüz doğru algılanmamıĢ olabileceği düĢünülmektedir. Ġnsanların bunu uğraĢ gerektiren bir yaklaĢım olarak düĢünmeleri, ürünlerin birleĢim noktalarının yaratacağı estetik algı ya da bu tasarım fikrinin yansıtacağı yeni görsel algı gibi bir takım kaygıların, modüler tasarımı tercih etmeyen 131 kiĢi üzerinde etken olduğu düĢünülmektedir. I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 164

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

3. Günümüzde Sürdürülebilir Tasarımlara Yönelik ÇalıĢmalar

Günümüzde bilinen birçok tasarımcı ve firmanın sürdürülebilirlik kavramına olan duyarlılıklarını tasarımlarıyla ortaya koydukları görülmektedir. Stella McCartney Paris Moda Haftası‟nda sergilediği 2019 Sonbaharkoleksiyonu “There She Grows” defilesinde, tahrip edilen ve tehlike altında bulunan ormanlara dikkat çekmektedir. Koleksiyon Stella McCartney‟nin diğer tasarım ve koleksiyonları gibi sürdürülebilir ve “cruelty-free” olarak tanımlanan hayvanlara zarar vermeyen (vegan deri, yapay kürk) etik tasarım prensibine dayalı materyallerden oluĢmaktadır. McCartney sürdürülebilir ve yenilenebilir materyallerden (viskoz, rejenere kaĢmir, organik pamuk ve lifler, geri dönüĢtürülmüĢ polyester gibi), ürünün üretim zincirinin her aĢamasındaki çalıĢanları düĢünerek hareket eden, sirküler sistemi gözeten bir tasarımcıdır.

Görsel 8: Stella McCartney, Paris Moda Haftası, 2019Sonbahar “There She Grows” koleksiyonundan tasarımlar.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 165

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Tasarımlarında sürdürülebilirliğe önem veren bir diğer tasarımcı da Vivenne Westwood‟dur. Uzun yıllar ekolojik dengenin bozulma sorununu gözeten tasarımcının, özellikle koleksiyon ve defilelerinde “Küresel Isınma” üzerine protest mesajları dikkat çekmektedir.

Görsel 9: Vivenne Westwood ve “Küresel Isınma” protest mesaj içeren Ģal tasarımı. Eileen Fisher,

Tasarımlarında, eski giyim ve tekstil ürünlerini, geri dönüĢen ve sürdürülebilir lüks giyim ürünleri olarak tasarlayan Fisher, 2020 yılı itibari ile; %100 organik pamuk ve keten ürünlerin üretimini yapacağı, alan ve tedarik zincir sistemini kurmaya yönelik yatırımlarda bulunduğu, sürdürülebilir proje üzerinde çalıĢmaktadır(https://motif.org/, 2019).

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 166

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Tropic of C, Rag & Bone, Everlane, People Tree, Prada, Luisaviaroma gibi endüstride bulunan firmalar da sürdürülebilir etik tasarım gibi değerlere önem veren isimlerdendir. Anrealage markasının kurucusu ve baĢ tasarımcısı olan Kunihiko Morinaga, origami ve LEGO‟dan

koleksiyonunu(Görsel 16), Paris AW20 defilesinde sergilemiĢtir. Bununla beraber, hızlı moda endüstrisinin öncülerinden; TopShop, H&M, Zara, Marks & Spencer gibi markalar da kapsül koleksiyonları

Görsel 11: H&M Conscious Exclusive SS20/20 Koleksiyonu. I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 167

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 168

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 169

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

SONUÇ VE ÖNERĠLER Tüketici olarak ne giyildiğinin önemi, ne yenildiğine gösterilen özen kadar önemlidir. Yenilen yiyeceklerin hammaddeleri, son kullanma tarihleri gibi unsurlara dikkat edildiği gibi giyilen ürünlerin bilinçli kullanımı da sağlık ve çevreye olan sorumluluk açısından büyük önem taĢımaktadır. Giyim modasının daha çok tüketiciye ulaĢmasıyla beraber daha fazla üretim ihtiyacı olan bu endüstrideki (çoğu) tasarımcı ve markalar daha fazla kazancı öncelikli değer olarak görerek; asıl önem verilmesi gereken ekolojik dengeyi koruma, geri dönüĢüm, sürdürülebilirlik gibi konulara gereken ilgiyi göstermemektedirler. Söz konusu tüketici talebi sonucu doğan üretim ihtiyacı ile, birbirine yakın veya birbirinin aynı modellerin farklı markalar tarafından üretildiği, üretimin hiç durmadığı, kısa süreli trendler ile kısa vadede bozulan daha çok giyim ürününün sunulduğu hızlı moda kavramı ve sistemi doğmuĢtur. Bu sistem, gelecek kuĢaklara aktarılacak temiz bir çevre ve insan sağlığı açısından olumsuz sonuçlar doğuracak bir yöne doğru ilerlemektedir. Bu noktada hızlı moda sisteminde tasarımcı rölünün göz önünde bulundurulması ve gereken adımların atılmasında önemli bir yere sahip olduğu anlaĢılmıĢtır. “Hızlı moda”içerisinde marka veya tasarımcıya ait isim, etiket günümüzde tüketiciler açısından tercih nedeni olabilmektedir. Dolayısıyla tüketiciler açısından belirli güvenilirliğe sahip marka veya tasarımcıların, çevre ve insan sağlığına duyarlı ürünler tasarlayarak sürdürülebilirliği daha kolay ve olanaklı bir hale getireceği düĢünülmektedir. Nitekim tasarımcılar açısından sürdürülebilirlik adına yapabilecek birçok olumlu yaklaĢım bulunmaktadır. Giyilecek ürünlerin tasarlanma sürecinde insan ve çevre sağlığını korumaya yönelik bilinç ile üretilmiĢ malzemelerden tercih edilmesi, atılacak ilk adım olarak kabul edilebilir. “Modüler tasarım” olarak değerlendirilebilecek yenilikçi (inovatif) yaklaĢımlar hızlı tüketimin doğurduğu çevre kirliliğini azaltmaya destek olacaktır. Daha az sayıda model üretimi yaklaĢımı bir giysiyi birden farklı Ģekillerde giyebilme olanağı sunarken, çevreye zarar verecek atık tekstil materyal sayısını azaltarak, insan sağlığına ve çevresel I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 170

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

sürdürülebilirliğe katkı yapacaktır. Ayrıca “modüler tasarım” yaklaĢımına destek niteliğinde “kalıp odaklı tasarım” ve “sıfır atık tasarım” gibi tasarımcı tercihlerinin belirleyici olacağı yaklaĢımlar ve geri dönüĢtürülmüĢ materyallerin kullanımı; hem daha temiz bir çevre ve insan sağlığının

sürdürülebilirlik açısından iĢlerliğini artıracaktır. Söz konusu yaklaĢımlar ve atıkları geri dönüĢtürerek daha sağlıklı, temiz bir çevreye kavuĢulabileceği yadsınamaz bir gerçektir. Söz konusu yaklaĢımlarla atıkları geri dönüĢtürerek değerlendirme düĢüncesi ile daha sağlıklı ve temiz bir çevreye kavuĢulabileceği yadsınamaz bir gerçektir.

araĢtırmasında, tüketiciler tarafından tekstil endüstrisinin çevre ve insan sağlığındaki olumsuz etkilerinin bilindiği (247 kiĢiden 201 kiĢi “Tekstil endüstrisinin çevre kirliliği ve insan sağlığındaki olumsuz etkilerinin farkında mısınız?” sorusuna “Evet” yanıtını vermiĢtir), ve aynı zamanda katılımcıların çoğunluğunu oluĢturan 218 kiĢi, eskiyen ve kullanılmayan kıyafetlerini ya bir yardım kuruluĢuna götürmeyi, ya ihtiyacı olan kimselere bağıĢlamayı ya da onararak yeniden kullanımını sağlamayı tercih ettiklerini belirtmiĢlerdir. Bu noktada, piyasalardaki arz-talep iliĢkisi göz önüne alınarak; tüketicilerin biliçlendirilmesi ile tercih edecekleri ürünlerin sağlık ve çevreyi korumaya yönelik olanlarının satıĢı teĢvik edilmelidir. Sonuçlar gösterir ki, birçok markanın stratejik amaçlarında belirleyici olan tasarım faaliyeti “hızlı moda” karĢıtı bir yaklaĢım olan “yavaĢ moda” yaklaĢımına uyarlanabilecek gizli güce sahiptir. Burada ortaya çıkan temel sorun, tasarımcılarla birlikte markanın finans sahiplerinin de daha az kâr ile daha etik ve çevreci bir yaklaĢımı benimseyip benimsemeyecekleri sorunsalıdır. Giyim ve tekstil endüstrisi sürdürülebilirlik ve çevresel sorunlarla (su tüketimi, enerji, ağır metaller, bulaĢıcı hastalıklar, atık, vb.) doğrudan iliĢkilidir. Bu sorunlar, giyim endüstrisinin sorgulaması gereken baĢlıca konulardır. Bu bağlamda alınacak önlemlerden biri,sürdürülebilir materyal ve tasarım yaklaĢımlarının endüstride bulunan marka ve tasarımcılar tarafından benimsenmesi (tercih edilmesi) ve öncelik verilmesidir. Bu yaklaĢım, hem insan yaĢamı hem de çevresel faktörler üzerindeki olumsuz etkileri minimal boyutlara indirgemek bvakımında önemlidir. Ayrıca gelecek kuĢaklara daha sağlıklı ve doğal bir çevre bırakabilmek açısından da önem taĢımaktadır.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 171

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Bu bağlamda günümüz değerlerini ve gelecek kuĢakların yaĢamlarını etkileyecek olan, çok kazanç elde ederek sağlıksız bir çevrede yaĢamak veya nispeten daha az kazanç elde edip, daha doğal ve sağlıklı bir çevrede yaĢamak arasında yapılması gereken seçimdir. Son olarak, sürdürülebilirlik adına yapılan çalıĢmalara yalnız endüstriyel alanda değil, aynı zamanda tekstil ve giyim tasarımı eğitimi alanlarında da akademik olarak geniĢ bir Ģekilde yer verilmesi gerekmektedir. Çevreye duyarlı, farkındalık oluĢturacak çeĢitli etkinlik ve organizasyonlar ile bu bilince sahip akademisyenler ve tasarımcılar sayesinde markalar ve iĢletmeler "sürdürülebilirliğin bir tasarım stratejisi olarak” belirlenmesinde öncülük edebilirler. Bu doğrultuda endüstrideki firmalar, tasarımcılar ve akademisyenlerin iĢbirligi çerçevesinde çeĢitli etkinlikler düzenlenebilir.Seminer, konferans, atölye çalıĢmaları gibi etkinliklerle daha geniĢ kitlelere ulaĢılarak „"toplumda sürdürülebilirlik" bilinci geliĢtirilebilir.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 172

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Kaynakça Agraloop BioFibre. (n.d.). https://circularsystems.com/agraloop adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 04.12.2019) Ayanoğlu, S. G., & Ağaç, S. (2017). Sürdürülebilir Moda Kavramına Yönelik Tasarım Fikirleri. SDÜ ART-E, 10(19), 252–273. Bilir, M. Z. (2018). Ekolojik Boyama Esaslı Çok Renkli Yüzey Tasarımı. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, (20), 63–73. https://doi.org/10.17484/yedi.384974 Carrico, M., & Kim, V. (2014). Expanding zero-waste design practices: A discussion paper. International Journal of Fashion Design, Technology and Education, 7(1), 58–64. https://doi.org/10.1080/17543266.2013.837967 Cebulla, H. (2018). Sustainability in the Textile Industry: Things Cannot Stay the Way They Are. Latest Trends in Textile and Fashion Designing, 2(4), 200–201. https://doi.org/10.32474/lttfd.2018.02.000141 Cumbers, J. (2019). New This Ski Season: A Jacket Brewed Like Spider‟s Silk. https://www.forbes.com/sites/johncumbers/2019/08/28/new-this-ski-season-a-jacketbrewed-from-spider-silk/#70a3db22561e adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019) EPEA

GmbH. (1987). Cradle-toCradle. https://epea.com/en/about-us/cradle-to-cradle adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 06.04.2020)

Fletcher, K. (2014). Sustainable Fashion and Textiles: Design Journeys (2nd New Ed). London, United Kingdom: Taylor & Francis Group. Hawley, J. (2011). Textile Recycling Options: Exploring What Could Be. A. Gwilt& T. Rissanen (Eds.).Shaping Sustainable Fashion: Changing the Way We Make and Use Clothes içinde (s. 143–156). London, UK.: Earthscan Ltd. https://motif.org/. (2019). Top 10 Sustainable Fashion Designers Making a Change in 2019.https://motif.org/news/top-sustainable-fashion-designers/ adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 03.01.2020) Joy, A., Sherry, J. F., Venkatesh, A., Wang, J., & Chan, R. (2012). Fast Fashion, Sustainability, and the Ethical Appeal of Luxury Brands. Fashion Theory - Journal of Dress Body and Culture, 16(3), 273–295. https://doi.org/10.2752/175174112X13340749707123 Lexico. (2020). Circular.https://www.lexico.com/en/definition/circular adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 01.06.2020)

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 173

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

LIVING COLOUR. (2017). Living Colour.https://issuu.com/kukkadesign/docs/living_colouribook adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019) Mahapatra, N. N. (2016). Textile Dyes. New Delhii INDIA: Woodhead Publishing India Pvt. Ltd., Taylor & Francis Group. McDonough, W. (2020). The Five Goods. https://mcdonough.com/the-five-goods/ adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 06.04.2020) Özdoğan, E., Korkmaz, A., & Seventekin, N. (2007). ECO-TEX and EU ECO LABEL. Tekstil ve Konfeksiyon, 17(3), 148–152. https://dergipark.org.tr/tr/pub/tekstilvekonfeksiyon/issue/23627/251644 adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 13.04.2020) Pinnock, O. (2019). 5 Innovative Fashion Materials Made From Food By-Products. https://www.forbes.com/sites/oliviapinnock/2019/01/23/5-innovative-fashionmaterials-made-from-food-byproducts/#682793b95749 adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 27.11.2019) PROMOSTYL PARIS. (n.d.). Seaqual. https://promostyl.com/seaqual-et-seacell-lesnouvelles-fibres-eco-responsables/?lang=en&cn-reloaded=1 adresinden erĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019) Rahman, O., & Gong, M. (2016). Sustainable Practices and Transformable fashion Design – Chinese Professional and Consumer Perspectives. International Journal of Fashion Design, Technology and Education, 9(3), 233–247. https://doi.org/10.1080/17543266.2016.1167256 Rissanen, T. (2011). Designing Endurance. A. Gwilt& T. Rissanen (Eds.).Shaping Sustainable Fashion: Changing the Way We Make and Use Clothes içinde (s. 127138). London, UK.: Earthscan Ltd. Rissanen, T. (2013). Zero-Waste Fashion Design: A Study at the Intersection of Cloth, Fashion Design and Pattern Cutting. University of Technology Sydney, Sydney, Australia. SHERMAN, L. (2019). How Can New Technologies Help Make Fashion More Sustainable?https://www.businessoffashion.com/articles/voices/how-can-newtechnologies-help-make-fashion-more-sustainable adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 02.10.2019) smartfiber AG. (n.d.). SeaCellTM – The power of seaweed in a fiber. https://www.smartfiber.de/en/fibers/seacelltm/ adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019)

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 174

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

smartfiber AG. (n.d.). smartcelTM sensitive – The secret of natural protection and care in a fiber.https://www.smartfiber.de/en/fibers/smartceltm-sensitive/ adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019) Türk Dil Kurumu. (2015). Sirküler.https://sozluk.gov.tr adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 01.06.2020) Townsend, T. (2019). Natural Fibres and the World Economy July https://dnfi.org/coir/natural-fibres-and-the-world-economy-july-2019_18043/ adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 30.12.2019)

Young, S. (2019). The Real Cost of Your Clothes: These Are the Fabrics with the Best and Worst Environmental Impact. https://www.independent.co.uk/lifestyle/fashion/fabrics-environment-fast-fashion-eco-friendly-pollution-waste-polyestercotton-fur-recycle-a8963921.html adresinden eriĢildi. (EriĢim Tarihi: 27.11.2019) Görsel Kaynakça Görsel 1: https://livingcolour.eu/wp-content/uploads/2018/08/LC-Slider-5.png adresinden, 30.12.2019 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 2: Rissanen, T. (2011). Designing Endurance. A. Gwilt& T. Rissanen (Eds.).Shaping Sustainable Fashion: Changing the Way We Make and Use Clothes içinde (s. 133). London, UK.: Earthscan Ltd. Görsel 3: Rissanen, T. (2011). Designing Endurance. A. Gwilt& T. Rissanen (Eds.).Shaping Sustainable Fashion: Changing the Way We Make and Use Clothes içinde (s. 134). London, UK.: Earthscan Ltd. Görsel 4: https://forms.gle/MPPSDt6qcXZePSGNA adresinden, 17.12.2019 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 5: https://forms.gle/MPPSDt6qcXZePSGNA adresinden, 17.12.2019 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 6: https://forms.gle/MPPSDt6qcXZePSGNA adresinden, 17.12.2019 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 7: https://forms.gle/MPPSDt6qcXZePSGNAadresinden, eriĢilmiĢtir.

Görsel 8: https://www.vogue.com/fashion-shows/fall-2019-ready-to-wear/stellamccartney#collectionadresinden, 03.01.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 9: https://medium.com/@nustox/vivienne-westwood-the-story-of-sustainableanarchy-a788c7cf5e2aadresinden,06.04.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 10:

https://tropicofc.com/pages/about adresinden, 06.04.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 175

Yildiz Journal Of ART And Design

Volume: 7, Issue: 2, 2020, pp 150- 179 Received Date:23/07/2020 Accepted Date: 30/12/2020

Görsel 11: https://www2.hm.com/tr_tr/free-form-campaigns/conscious-exclusive2020.html adresinden,06.04.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 12: http://myst.fashion/product/dimitra-dress-with-detachable-sleeves-and-bottomparts-copy/adresinden,03.07.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 13: http://myst.fashion/product/tiffany-reversible-trench-coat-dress-long-copy-2/ adresinden, 03.07.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir. Görsel 14: http://myst.fashion/product/elizabeth-2/ eriĢilmiĢtir. Görsel 15:

http://myst.fashion/product/selina/adresinden, 03.07.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir.

Görsel 16: https://www.thecuttingclass.com/a-modular-anrealage-silhouette-throughblocks/ adresinden, 03.07.2020 tarihinde eriĢilmiĢtir.

I. ġEVKAY, I. BAYBURTLU, SÜRDÜRÜLEBĠLĠRLĠK BAĞLAMINDA ĠNOVATĠF YAKLAġIMLAR VE GĠYĠM TASARIMI 176

References

1. . London, UK.: Earthscan Ltd. Rissanen, T. (2013). Zero-Waste Fashion Design: A Study at the Intersection of Cloth, Fashion Design and Pattern Cutting. University of Technology Sydney, Sydney, Australia. SHERMAN, L. (2019). How Can New Technologies Help Make Fashion More Sustainable?https://www.businessoffashion.com/articles/voices/how-can-new- technologies-help-make-fashion-more-sustainable adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi: 02.10.2019) smartfiber AG. (n.d.). SeaCellTM – The power of seaweed in a fiber. https://www.smartfiber.de/en/fibers/seacelltm/ adresinden eriĢilmiĢtir. (EriĢim Tarihi:

Share and Cite