Okul Sisteminde Sınıf Öğretmenlerine Dair Beklentilerin İncelenmesi

Abstract

Keywords: Primary school teacher; teacher qualifications; teacher competencies; school; expectation.

5. Sınıf öğretmenlerinin karşılamakta güçlük yaşadıkları beklentiler nelerdir?

Bu çalışmanın önemi okul sisteminde sınıf öğretmenlerine dair beklentilerin neler olduğunu okul idarecileri, veliler ve öğrenciler tarafından belirleyerek, sınıf öğretmenlerinin bunları karşılamakta güçlük yaşadıkları durumları belirtmektir. Bu çalışmadan elde edilecek verilerin, üniversitelerin eğitim fakültelerinde öğrenim gören 63

sınıf öğretmeni adayları ile alanda görev yapmakta olan sınıf öğretmenleri için, mesleki yeterliklerin ve kendilerinden beklentilerin neler olduğunu yasal ve öznel ifadelerle ortaya koyması amaçlanmaktadır.

Yöntem

Araştırmanın Modeli Yapılan araştırma nitel bir çalışmadır. Nitel araştırmalar, bireylerin deneyimlerini nasıl yorumladıklarını, kendi genellemelerine nasıl ulaştıklarını ve yaşadıklarına ne tip anlamlar yüklediklerini ortaya koymaktır (Merriam, 2013, s. 5). Nitel araştırmalar, kişilerin kendilerini ve bulundukları çevrelerini nasıl düzenledikleriyle, bunlara hangi sembol, ritüel, sosyal rol ve benzerleri nasıl anlamlandırdıklarıyla ilişkilidir (Berg ve Lune, 2015, s. 25). Araştırmanın gerçekleşmesinde nitel araştırma desenlerinden fenomenoloji esas alınmıştır. Fenomenoloji duygusal anlam yüklenmiş ve bireyler üzerinde etkili olan insan deneyimlerini ortaya çıkarmaya uygun bir nitel araştırma türüdür. İlgili fenomen hakkında, önyargılardan arınıp, onun yapısının ve bileşen unsurlarının, gerçekte var oluş haliyle incelenmesidir (Merriam, 2013, s. 224-226). Fenomenoloji, diğer adıyla olgubilim deseni, günlük hayatta karşılaşılan olguları (fenomenleri) incelemeye ve anlamlandırmaya yönelik bakış geliştirmektir (Yıldırım ve Şimşek, 2013, s. 78-80). Fenomenolojik çalışmalar, birkaç kişi veya paydaş grupların, bir fenomen üzerindeki yaşantı ve deneyimlerini ortak bir anlam üzerinde tanımlamasıdır (Creswell, 2015). Farklı insanların deneyimleri ayraç içine alınır, analiz edilir ve fenomenin gerçeğini tanımlamak için karşılaştırılır; örneğin, yalnızlığın, anne olmanın ya da belirli bir programın üyesi olmanın gerçeği. Kültürün varlığı ve önemine dair bir etnografikçinin varsayımı gibi, gerçeğin varsayımı sadece fenomenolojik araştırmanın özelliğini tanımlama haline gelir (Patton, 2002, s. 106).

Araştırmanın Çalışma Grubu Araştırmanın çalışma grubu, İstanbul ilinde 7 farklı ilkokulda görev yapmakta olan 60 sınıf öğretmeni, 17 okul idarecisi ile aynı okullarda bulunan 446 ilkokul öğrencisi ve 405 veliden oluşmaktadır. Çalışılan okulların tümü birbirinden farklı ilçerde bulunmaktadır ve 4’ü resmi, 3’ü özel kurumdur. Veri Toplama Araçları Okul idarecilerine, öğrencilere, velilere ve sınıf öğretmenlerine hangi tür beklentilere sahip olduklarını açıklamaları amacıyla yarı yapılandırılmış görüşme formları uygulanmıştır. Araştırmada kullanılan tüm formların hazırlanmasında, İstanbul İl Milli Eğitim Müdürlüğü Strateji Bölümü Araştırma ve Anket İzin Komisyonu’ndan gerekli izinler alınmıştır. Okul idarecileri, veliler ve öğrencilere uygulanan görüşme formlarında öncelikle demografik özelliklerini bildirmeleri, ardından “Sınıf öğretmenin beklentileriniz nelerdir? Sizin için önem sırasına göre belirtiniz.” açık uçlu sorusunu yanıtlamaları istenmiştir. İlkokulda öğrenim gören öğrencilerin çocuk olmaları dolayısıyla, velilerinden izin yazıları alınmıştır. Okul idarecisi, veli ve öğrenci görüşme formları bir açık uçlu soru, sınıf öğretmenine uygulanan görüşme formunda ise beş açık uçlu sorudan oluşmaktadır. Sınıf öğretmenlerinin görüşme formlarında, öncelikle okul idarecilerinin, velilerinin ve öğrencilerinin kendilerinden beklentilerinin neler olduğu sorulmuştur. Devamında sınıf öğretmenlerinin kendilerine dair mesleki beklentileri ve karşılamakta zorlandıkları beklentileri açıklamaları istenmiştir. Verilerin Toplanması Verilerin toplanma sürecinde gerçekleştirilen işlemler şu şekildedir:  Okullarda öncelikle, gönüllülük esasına göre katılım gösteren okul idarecileri ve sınıf öğretmenlerine görüşme formları uygulanmıştır. 65

 Sınıf öğretmenleri aracılığıyla öğrencilerin evlerine, üzerinde öğrencinin numarasının yazılı olduğu kapalı zarflar gönderilmiştir. Bu kapalı zarflar içerisindeki formlardan biri, veli görüşme formudur; bir diğeri öğrencilerin görüşlerinin toplanması için veliden istenen izin yazısıdır. İzin veren velilerin, öğrencilerine görüşme formu uygulanacağı bildirilmiştir.  İzin formlarının toplanmasının ardından, izinleri bulunan öğrencilere görüşme formları uygulanmıştır. Bu görüşme formlarında yine öğrenci numaraları kullanılmış, isim – soyisim istenmemiştir; araştırmacı tarafından sınıf numaralarının bulunduğu sınıf listelerini saklı tutulmamıştır.  Çalışma grubunun sayıca fazlalığı nedeniyle görüşme formları gönüllülerin kendileri

gerçekleştirilmemiştir. Bu durumun dezavatajı araştırmacının derinlemesine sorular sormasının mümkün olmamasıdır. Yanı sıra katılımcılarla yüz yüze olunmadığında kendi fikirlerini daha rahat şekilde ifade edecekleri öngörülmektedir (Altun, 2009, s. 569). Verilerin Analizi Araştırmanın verilerinin incelenmesinde nitel içerik analizi kullanılmıştır. Nitel araştırmalarda içerik analizi, “Kalıpları, temaları, önyargıları ve anlamları tespit etmek amacıyla belirli bir materyalin dikkatlice, ayrıntılı ve sistematik olarak incelenmesine ve yorumlanmasına” dayalıdır (Akt. Berg ve Lune, 2015, s. 380). Katılımcıların görüşme formlarındaki yazılı cevapları, araştırmacı tarafından okunmuş ve birbirine benzeyen ifadeler temalar altında toplanmıştır. Tema, kategori, örüntü ve bulgu kavramları birbirlerinin yerine kullanılabilecek terimlerdir ve genel anlamda “araştırma sorusuna verilen yanıt” olarak tanımlanabilir. Temalar; birbirinden farklı birçok örneği, veri parçalarını kapsayan ve birbirleriyle ilişki kuran kavramsal ögelerdir (Merriam, 2015, s.

Bulgular

Bu bölümde okul idarecileri, veliler, öğrenciler ve sınıf öğretmenlerine uygulanan görüşme formlarından elde edilen bulgulara yer verilmiştir. Bulgular, araştırmanın alt problemlerinde verilen sıralama doğrultusunda tablolaştırılmıştır. Okul İdarecileri İle İlgili Bulgular Tablo 1. Okul İdarecilerinin Demografik Özellikleri Demografik Özellikler Cinsiyetleri Çalıştıkları Okul Türü Öğrenim Düzeyleri Yaş Aralıkları

Kadın Erkek Toplam Resmi Okul Özel Okul Toplam Lisans Lisansüstü Toplam 21-30 31-35 36-40 41-45 46-50 51 ve üstü Toplam 0-5 5-10 11-15 16-20 21-25 25 üstü Toplam

Tablo 1’de toplam 17 okul idarecisinin, demografik özelliklerinin verileri görülmektedir.

Tablo 2. Okul İdarecilerinin Sınıf Öğretmenlerinden Beklenti Temaları Temalar Olumlu Öğrenci – Veli İletişimi Olumlu Rol Model Özellikleri Sergileme İş Ahlakına Sahip Olma

Akademik Başarı Sosyal Aktivite Üretme Yenilikçi ve Gelişime Açık Olma Sınıf Yönetimi – Disiplin Öğrencide Olumlu Karakter Gelişimi Derse Zamanında Girme Ekip İçi İletişim İtiat Teknolojiyi Kullanabilme Becerisi

Tablo 2’de okul idarecilerinin, görüşme formlarında belirttikleri görüşlerine göre 12 farklı tema oluştuğu görülmektedir. Tablo 2’nin frekans ve yüzdesi, toplam 17 okul idarecisi üzerinden hesaplanmıştır.

Veliler İle İlgili Bulgular Tablo 3. Velilerin Demografik Özellikleri Demografik Özellikler Cinsiyetleri Öğrencilerini Gönderdikleri Okul Türü Öğrenim Düzeyleri

Kadın Erkek Toplam Resmi Okul Özel Okul Toplam İlkokul Ortaokul Lise Lisans Yüksek Lisans Doktora Toplam 21-30 31-35 36-40 41-45 46-50 51 ve üstü Toplam 1 2 3 4 Toplam

f 313 92 405 336 69 405 61 41 120 124 40 7 393 40 99 141 86 31 8 405 47 103 137 118 405

Tablo 3’te toplam 405 velinin, demografik özelliklerinin verileri görülmektedir. Araştırmaya katılan velilerden 12’si, öğrenim düzeyini belirtmemiştir. Tablo 4. Velilerin Sınıf Öğretmenlerinden Beklenti Temaları Temalar Olumlu Rol Model Özellikleri Sergileme Akademik Başarı Öğrenciye Sevgi ve İlgi Gösterme Öğrencide Olumlu Karakter Gelişimi Veli ile İletişim Halinde Olma Öğrenci ve Velilere Eşit Davranma – Adaletli Olma Öğrenciye Okulu ve Öğremeyi Sevdirme Sınıf Yönetimi – Disiplin Mesleki Donanıma Sahip Olma Yeteneklerin Keşfi Yönlenirme Sosyal Aktivite Üretme Öğrenciyi Takdir ve Onare Etme Öğrenciye Kendini İfade Etme Fırsatı Tanıma Kitap Okuma Alışkanlığı Kazandırma Mesleğini Sevme – Adanmışlık Öğrencinin Sağlık ve Güvenliğini Koruma Tecrübe Sahibi Olma Öğrenciye Fiziksel – Psikolojik Şiddet Göstermeme

f 365 285 196 193 129 107 78 72 70 69 68 45 37 29 28 27 23 22

Tablo 4’te velilerin, görüşme formlarında belirttikleri görüşlerine göre 18 farklı tema oluştuğu görülmektedir. Tablo 4’ün frekans ve yüzdesi, toplam 405 veli üzerinden hesaplanmıştır. Öğrenciler İle İlgili Bulgular Tablo 5. Öğrencilerin Demografik Özellikleri Demografik Özellikler Cinsiyetleri Öğrencilerini Gönderdikleri Okul Türü Öğrencilerin Sınıf Düzeyi

Tablo 5’te toplam 446 öğrencinin, demografik özelliklerinin verileri görülmektedir.

Tablo 6. Öğrencilerin Sınıf Öğretmenlerinden Beklenti Temaları Temalar Olumlu Rol Model Özellikleri Sergileme Akademik Başarı Sevgi ve İlgi Görme Beden Eğitimi Dersi ve Oyun Serbest Zaman – Sosyal Aktivite Az Ödev Eğlenerek Öğrenme Kendini İfade Etme Fırsatı Bulma Haftalık Ders Programına Uyma Olumlu Karakter Gelişimi Öğrencilere Eşit Davranma – Adaletli Olma Sınıf Yönetimi – Disiplin Takdir ve Onare Edilme Öğrenciye Fiziksel – Psikolojik Şiddet Göstermeme Kitap Okuma Saati Mesleki Donanıma Sahibi Olma

Tablo 6’da öğrencilerin, görüşme formlarında belirttikleri görüşlerine göre 16 farklı tema oluştuğu görülmektedir. Tablo 6’nın frekans ve yüzdesi, toplam 446 öğrenci üzerinden hesaplanmıştır. Sınıf Öğretmenleri İle İlgili Bulgular Tablo 7. Sınıf Öğretmenlerinin Demografik Özellikleri Demografik Özellikler Cinsiyetleri Çalıştıkları Okul Türü Öğrenim Düzeyleri Yaş Aralıkları

Kadın Erkek Toplam Resmi Okul Özel Okul Toplam Lisans Lisansüstü Toplam 21-30 31-35 36-40 41-45

46-50 51 ve üstü Toplam 0-5 5-10 11-15 16-20 21-25 25 üstü Toplam

Tablo 7’de toplam 60 sınıf öğretmeninin, demografik özelliklerinin verileri görülmektedir. Araştırmaya katılan sınıf öğretmenlerinin 12’si, öğrenim düzeylerine öğretmen okulu mezunu olduklarını belirtmişlerdir. Tablo 8. Sınıf Öğretmenlerinin Kendilerine Dair Mesleki Beklenti Temaları Temalar Mesleki Doyum ve Takdir Görme Yenilikleri Takip Etme Öğrencide Olumlu Karakter Gelişimi Daha İyi Ders Anlatma Öğrenci ve Velilere Eşit Davranma – Adaletli Olma Olumlu Rol Model Özellikleri Sergileme Teknolojiyi Kullanabilme Becerisi Ekonomik Kalkınma

Tablo 8’de sınıf öğretmenlerinin, görüşme formlarında belirttikleri görüşlerine göre, kendilerine dair mesleki beklentilerinin 8 farklı tema oluşturduğu görülmektedir. Tablo 8’in frekans ve yüzdesi, görüş bildiren toplam 52 sınıf öğretmeni üzerinden hesaplanmıştır. Görüşme formları incelendiğinde 8 sınıf öğretmeninin “Kendime dair mesleki beklentim yok.” benzeri ifadeler yazdıklarına rastlanmıştır.

Tablo 9. Sınıf Öğretmenlerinin Karşılamakta Güçlük Yaşadıkları Beklenti Temaları Temalar

Paydaşlarla İletişim ve İşbirliği Kurma Sınıf Yönetimi – Disiplin Öğrencide Olumlu Karakter Gelişimi Eğlenceli Ders Üretme Öğrenciye Okulu ve Öğrenmeyi Sevdirme Teknolojiyi Kullanabilme Becerisi Aynı Zaman Diliminde Farklı İş İstekleri Öğrenciye Kitap Alışkanlığı Kazandırma

Tablo 9’da sınıf öğretmenlerinin, görüşme formlarında belirttikleri görüşlerine göre, karşılamakta güçlük yaşadıkları beklentilerin 8 farklı tema oluşturduğu görülmektedir. Tablo 9’un frekans ve yüzdesi, görüş bildiren toplam 44 sınıf öğretmeni üzerinden hesaplanmıştır.

“Karşılayamadığım beklenti yok.” benzeri ifadeler yazdıklarına rastlanmıştır. Sonuç, Tartışma ve Öneriler 

Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü tarafından 2017 yılında

güncellenmiş hali yayımlanan “Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri” belgesinin, sınıf

görülmüştür. Bu belgenin, sınıf öğretmenlerinin sahip olmaları gereken genel özellikleri okul idarecileri, veli ve öğrencilerin bakış açılarına göre yansıttığı anlaşılmaktadır. 

Olumlu Rol Model Özellikleri Sergileme teması, araştırmaya katılan tüm

eğitim paydaşları tarafından en yüksek düzeyde ifade edilmiş beklentidir. Sınıf öğretmenliği mesleğine seçilecek adayların, mesleğe uygun bir kişilik taşımalarını gerektirir. Sınıf öğretmeni yetiştirecek eğitim fakülteler, aday öğrencilere bir kişilik envanteri uygulayarak mesleğe yatkın kişilik özellikleri taşıyıp taşımadıklarını değerlendirilebilir. 

Akademik Başarı teması, tüm eğitim paydaşları tarafından ortak bir dille

belirtilmiş en yüksek ikinci beklenti temasıdır. Sınıf öğretmenlerinin kendilerine dair mesleki beklentileri ve zorlandıkları durumlar içerisinde dile getirdikleri Yenilikleri Takip Etme, Daha İyi Ders Anlatma, Teknolojiyi Kullanabilme Becerisi, Eğlenceli Ders Üretme, Okulu ve Öğrenmeyi Sevdirme temaları altında kaydedilen görüşlerinde Akademik Başarı temasına değindikleri görülmüştür.

Paydaşlarla İletişim ve İşbirliği Kurma temasında belirtilen görüşlere göre, okul

idarecileri, sınıf öğretmenlerinin velileri ve öğrencileri ile iyi bir iletişim içinde olmalarını istemektedirler. Bunlara karşılık sınıf öğretmenleri, okul idarecilerinin onların yaşadıkları sıkıntılara duyarsız davrandıklarını, veli odaklı davrandıklarını dile getirmişlerdir. Veliler de sınıf öğretmenlerinden, öğrencilerinin gelişimlerine ilişkin düzenli bilgi talep etmekte, yaşanabilecek olumsuz durumlarda beraber çözüm bulunmasını amaçlamaktadırlar. Sınıf öğretmenleri ise velilerinin, çoğunlukla kendi öğrencilerine özel ilgi beklentisinde olduklarını, yine öğrencinin gelişimine ilişkin bilgileri kabul etmediklerini, bu durumun sorun oluşturduğunu ifade etmektedirler. 

Öğrenciye Sevgi ve İlgi Gösterme teması, sınıf öğretmenlerinden yüksek

düzeyde beklenen dördüncü temadır. Araştırmaya katılan sınıf öğretmenleri, velilerinin kendileri ve çocukları için özel ilgi beklediğini ve bu tutumu adaletsiz buldukları için zorlandıklarını ifade etmişlerdir. 

Öğrencide Olumlu Karakter Gelişimi teması, sınıf öğretmenlerinden yüksek

düzeyde beklenen beşinci temadır. Öğrenciler bu beklentiyi hayata hazırlanmak, arkadaşlarıyla daha iyi anlaşmak ve iyi bir insan olmak ile ilişkilendirmişlerdir. 

Sınıf Yönetimi – Disiplin teması, araştırmaya katılan tüm eğitim paydaşlarının

ortak bir dille ifade ettikleri son beklenti temasıdır. Görüş bildiren tüm paydaşlarının görüşlerine göre sınıf öğretmenleri, öğrenci – öğretmen, öğrenci – ders, öğrenci – öğrenci, öğrenci – idareci, öğrenci – veli, veli – veli arasındaki tüm disiplin işlerinden ve oluşması istenen olumlu iklimden sorumludur. Kaynakça Altun, S. A. (2009). İlköğretim Öğrencilerinin Başarısızlıklarına İlişkin Veli, Öğretmen ve Öğrenci Görüşlerinin İncelenmesi. İlköğretim Online, 8 (2), 567-586. Başar, H. (1999). Sınıf Yönetimi. Ankara: Milli Eğitim Basımevi. ISBN 975-11-1704-6 Berg, B., Lune, H. (2015). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. (H. Aydın, Çev.). Konya: Eğitim Yayınevi. ISBN 978-605-9831-11-6

Creswell, J. W. (2015). Nitel Araştırma Yöntemleri Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev.). Ankara: Siyasal Yayınları. Dewey, J. (2011). Deneyim ve Eğitim. Ankara: ODTÜ Yayıncılık. Gottschalk, H. (1984). Bertrand Russel Yaşamı. İstanbul: Alaz Yayıncılık. Gündüz, H. (2012). Bir Meslek Olarak Öğretmenlik. Mehmet Durdu Karslı (Ed.), Eğitim Bilimine Giriş içinde (s.217-240). ISBN 978-9944-919-81-4 Hotoman, D. (2011). Eğitim Fakülteleri Kendi Öğrencilerini Seçebilir mi. Kurumsal Eğitimbilim

http://dergipark.gov.tr/akukeg/issue/29342/313996 Illich, İ. (2015). Okulsuz Toplum. İstanbul: Şule Yayıncılık. ISBN 978-975-7796-66-2 Kant, I. (2009). Eğitim Üzerine. İstanbul: Say Yayınları. ISBN 978-975-468-858-0 Karataş, E. (2015). Tolstoy’a Göre Eğitim. Bahri Ata (Ed.), Bir Eğitimci Olarak Leo N. Tolstoy ve Yasnaya Polyana Okulu’ndaki Uygulamaları içinde (s. 1-12). Ankara: Pegem Akademi Yayınları. ISBN 978-605-364-297-8 Küçükahmet, L. (2003). Bir Meslek Olarak Öğretmenlik. Öğretmenlik Mesleğine Giriş. (1-26). Ankara: Nobel Yayıncılık. Kyriacou, C. (2016). Öğretmenlerde Stresi Giderme. İstanbul: Pegem Akademi Yayınları. ISBN 978-0748-753-12-5 Milli Eğitim Temel Kanunu. (1973). T. C. Resmi Gazete, 14574, 24 Haziran 1973. http://mevzuat.meb.gov.tr/html/temkanun_0/temelkanun_0.html MEB. (2017). Öğretmenlik Mesleği Genel Yeterlikleri. Ankara: Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme

2017_12/11115355_YYRETMENLYK_MESLEYY_GENEL_YETERLYKL ERY.pdf Merriam, S. (2013). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber. (S. Turan, Çev.). Ankara: Nobel Yayınları. ISBN 978-605-133-250-5 Patton, M. Q. (2002). Çhıalitative research and evaluation methods (3rd ed.). Thousand Oaks, CA: Sage. Roeusseau, J.J. (2009). Emile Bir Çocuk Büyüyor. İstanbul: Selis Yayıncılık. ISBN 9758724-12-6 Schlechty P. (2011). Okulu Yeniden Kurmak. Ankara: Nobel Akademik Yayıncılık. ISBN 978-605-5426-00-2 Topçu, N. (2016). Türkiye’nin Maarif Davası. İstanbul: Dergah Yayıncılık. ISBN 978975-995-557-1 Ünal, S., Ada, S. (2004). Öğretmenlik Mesleğine Giriş. İstanbul: Marmara Üniversitesi Döner Sermaye İşletmesi Teknik Eğitim Fakültesi Matbaası. ISBN 975-400197-9 Yıldırım, A., Şimşek, H. (2013). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. İstanbul: Seçkin Yayınları. Yıldız, A. (2014). Öğretmenliğin Dönüşümü. İstanbul: Kalkedon Yayıncılık. ISBN 978605-4979-29-5

Share and Cite