Aerobic stabilization of biosolids by the use of aerated pilot reactor system
* Author to whom correspondence should be addressed.
Sigma Journal of Engineering and Natural Sciences 2011, Vol. 29, Issue 4, pp. 435-448; doi.org/10.62051/ytu.sigma-journal-of-engineering-and-natural-sciences-aerobic-stabilization-of-biosolids-by-the-use-of-aerated-pilot-reactor-system
Abstract
Keywords: Biological treatment sludge; composting; corn-processing sludge; organic household waste.
1. Gi̇ri̇ş
Hızla gelişmekte olan teknoloji ile artan nüfus çeşitli çevre sorunlarını da beraberinde getirmektedir. Canlıların vazgeçilmez hayat kaynağı olan içme sularının, insan ve endüstriyel kaynaklı atıksuların arıtılması sonucunda oluşan her türlü arıtma çamurunun biriktirilmesi, toplanması, taşınması ve bertarafı aslında büyük bir sorundur. Arıtma işlemi sonunda çıkan çamur genellikle sıvı veya katı formda olup kullanılan prosese ve işletmeye bağlı olarak % 3-25 oranında katı içermektedir. Çıkan çamur hacimce büyük olup, işlenmesi ve bertarafı atıksu arıtma alanında oldukça karmaşık bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Arıtma çamurlarının bertarafında dünya genelinde tercih edilen ve uygulanan çeşitli teknolojiler mevcuttur. Özellikle faydalı son ürün odaklı kompostlaştırma teknolojisi ile ilgili Liang ve diğ. (2003) tarafından yapılan bir çalışmada; arıtma çamurlarının kompostlaştırılmasında sıcaklık, su muhtevası ve mikrobiyal aktivite arasındaki ilişkileri, 6 farklı sıcaklık (22, 29, 36, 43, 50 ve 57 oC) ve 5 farklı su muhtevası (% 30, 40, 50, 60 ve 70) için tam kontrollü inkübasyon deneyleriyle incelemişlerdir. Mikrobiyal aktivite bilgisayar kontrollü respirometre ile O2 tüketim hızı ölçülerek belirlenmiştir. Araştırmacılar, kompostlaştırmadaki mikrobiyal aktiviteye etki eden en önemli faktörün su muhtevası olduğunu, 1.0 mg/g/sa’ten daha yüksek bir biyolojik aktivite için minimum %50 su muhtevasının sağlanması gerektiğini belirlemişlerdir. Arıtma çamurlarının kompostlaştırılmasında sıcaklık da önemli bir faktör olmakla birlikte, su muhtevasına nazaran etkisi daha azdır [1]. Fourti ve diğ. (2008) tarafından yürütülen diğer bir çalışmada, kentsel katı atıklar (KKA) ile KKA ve arıtma çamuru karışımının kompostlaştırmasında mikrobiyal parametreleri ve önemli mikrobiyal toplulukların (patojen ve patojen olmayan) değişimini incelenmiştir. Sonuçlar, W1 yığını (% 100 KKA) ile W2 yığınında (% 60 KKA ve % 40 arıtma çamuru karışımı) hidrojenaz aktivitesi ve Biyokütle C / Biyokütle N oranının termofilik faz (~100 gün boyunca, >45oC) süresince önemli derecede arttığını, dolayısıyla yüksek mikrobiyal aktivitenin olduğunu göstermiştir. Termofilik fazda, fekal indikatör bakteride 2 Ulog10 azalma elde edilmiş olup, Staphylococcus aureus ve Salmonella ise tamamen giderilmiştir [2]. Ponsa ve diğ. (2009), farklı hacimsel oranlardaki (1:2 (Yığın 1), 1:2.5 (Yığın 2) ve 1:3 (Yığın 3)) arıtma çamuru ve budama atıkları karışımlarının ~ 100 m3 lük tam ölçekli karıştırmalı yığınlarda (genişlik 4 m; yükseklik 1.5 m; uzunluk 30–40 m) proses performansına etkisini incelemişlerdir. Yığınlarda sıcaklık, oksijen gibi rutin parametrelerle organik madde, su muhtevası, C/N oranı kimyasal parametreleri ile proses sıcaklığında (RIproses) ve 37 oC’de solunum indisi (RI37) parametreleri ölçülmüştür. Yığınlarda farklı etkiler gözlenmiştir: Yığın 1’de hijyen için gerekli sıcaklıklar ile tipik kompostlaştırma prosesinde gözlenen RIproses değerleri sağlanamamıştır; Yığın 2 ve 3 benzer davranış göstermiş olup, yüksek biyolojik aktiviteden dolayı uzun periyotlarda termofilik sıcaklıklara ve yükek RIproses değerlerine ulaşılmıştır. Üç yığından elde edilen kompost kalitesi stabilite (RI37), Dewar ısınma testi ve olgunluk (bitki çimlenme indeksi) parametreleri açısından karşılaştırıldığında, Yığın 3 kompostunun en stabil olduğu belirlenmiştir. Araziye uygulama için gerekli hijyen ve belli bir stabiliteye ulaşmak açısından, arıtma çamuru kompostlaştırmasında arıtma çamuru katkı malzemesi oranının oldukça önemli olduğu sonucuna varılmıştır [3]. Bu çalışma kapsamında biyolojik arıtma çamurlarının tek başına, ayrıca ilave karbon kaynağı olarak vakum filtreye sarılmış prekot çamuru ve organik evsel atıklarla birlikte havalı ortamda kompostlaştırılarak stabilizasyonu pilot ölçekli araştırılmıştır. İlave olarak, farklı hacim arttırıcı maddelerin (yonga/sentetik malzeme) etkisi ortaya konulmuştur.
2. Aritma Çamurlarinin Bertaraf Metotlari
Arıtma çamurlarının bertarafında en çok tercih edilen ve kullanılan bertaraf metodları aşağıda verilmiştir.
Araziye verme Düzenli depolama Yakma Kurutma sonrası araziye verme, depolama veya yakma Aerobik çürütme Anaerobik çürütme Kompostlaştırma
Son yıllarda oldukça yaygın kullanım alanı bulan kompostlaştırma metodu; arıtma çamurlarının biyolojik olarak stabilize edilerek kirletici risklerinin kontrol altına alınmasını ve böylelikle ziraat veya sahip oldukları besleyici maddeler ve organik değer nedeni ile son ürün olarak değerlendirilmelerini amaçlar. Kompostlaştırma, organik maddenin oksijenli ortamda parçalanması demektir. Kompostlaştırma esnasında susuzlaştırılmış çamur bir yada daha fazla ilave materyalle (ağaç kabuğu, yonga vb.)hem nem muhtevasının kontrolü hem de sistemin C/N oranı ve enerji dengesi sağlamak için karıştırılır. Bu karışım daha sonrasında kompostlaştırma alanına sevk edilir. Yaygın olarak kullanılan 3 ana kompostlaştırma teknolojisi vardır. Bunlar Açık kompostlaştırma, açık havalandırmalı yığın kompostlaştırma ve reaktör sistemler. Kompostlaştırma prosesi tamamlandıktan sonra ürün istenilen aralıklarda elenerek başlangıçta karıştırılan ilave metaryaller tekrar kullanım için geri kazanılabilir. Eleme pek çok sistemde bir ara adımdır. Elemeden sonra kompost piyasaya sürülebilir. Şekil 1’de susuzlaştırılmış çamurun kompostlaştırma akım şeması görülmektedir. Susuzlaştırılmış çamur Karıştırma
Şekil 1. Kompostlaştırma Prosesi [4]. Kompostlaştırma esnasında mikroorganizmalar çamurun organik kısmını ve daha az miktarda ilave metaryalleri parçalarlar. Aerobik parçalanmanın son ürünü çoğunlukla su, CO 2, biyokütle(mikroorganizmalar) ve stabil komposttur. Parçalanma süresince açığa çıkan enerjinin bir kısmı ısıya dönüşür ve bunun sonucunda kompostun sıcaklığı 70-80oC çıkar. Bu sıcaklığın artışı patojenlerin azalımı için gereklidir [5]. Kompostlaştırma mekanizmasının genel yapısı Şekil 2’de verilmiştir. Kompostlaştırma prosesi boyunca çamurun organik kısmının parçalanmasından %80-90 oranında bakteriler sorumludur. Biyolojik parçalanmada görev alan diğer mikroorganizmalar ise mantarlar ve aktinomisetlerdir. Bunlar daha sonra gelen kuruma ve iyi havalandırma şartlarının sağlanmasında lignin gibi biyolojik olarak parçalanması zor maddelerin bozuşmasında tercih edilirler.
Şekil 2. Kompostlaştırma Mekanizması [6]. Kimyasal olarak, kompostlaştırma prosesine girecek olan arıtma çamuru inorganik ve biyolojik olarak parçalanabilen organik kısımdan oluşur. Biyolojik olarak parçalanabilen organik kısım; lignin, hemiseliloz ve selüloz, şeker ve nişasta, yağlar ve parafin ve proteinlerdir. Organik sınıf içerisinde yer alan bileşiklerin mikrobiyal parçalanmaya karşı gösterdiği dayanım sırasıyla şeker, nişasta, protein, yağ, selüloz, hemiselüloz, lignin ve diğer moleküler bileşiklerdir [7]. Kompostlaştırma prosesinin geliştirilmesi ve kompostlaştırma süresince mikrobiyal bozunma sonucu oluşan koku gibi çevreye olan olumsuz etkinin minimize edilmesi bu sistemlerin etkin bir şekilde kontrol edilmesiyle mümkün olabilir. Arıtma çamurlarının kompostlaştırılmasında sıcaklık, nem muhtevası, C/N oranı, pH, oksijen muhtevası, biyolojik olarak parçalanabilen arıtma çamuru ve kullanılan ilave malzemeler, malzemelerin yapısı gibi pek çok parametre işletme koşullarında göz önünde bulundurulmalıdır.
3. Pi̇lot Reaktör Kompost Çalişmalari
Biyolojik arıtma çamurlarının tek başına, ayrıca ilave karbon kaynağı olarak prekot çamuru ve organik evsel atıklarla birlikte havalı ortamda kompostlaştırılarak stabilizasyonu araştırılan bu çalışmada; ilave olarak, farklı hacim arttırıcı maddelerin etkisi ortaya konmuştur. Pilot reaktörlerde kullanılan malzemelerin oranları Çizelge 1’ de özetlenmiştir. Katı atıkların heterojen olmasından dolayı her deneme iki tekerrürlü olarak gerçekleştirilmiştir. Çizelge 1. Reaktörlerde Kullanılan Malzemeler ve Oranları. Reaktör No 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
Yonga/Biyolojik arıtma çamuru (YÇ) Yonga/Biyolojik arıtma çamuru Yonga/Biyolojik arıtma çamuru/prekot karışımı (YÇP) Yonga/Biyolojik arıtma çamuru/prekot karışımı Yonga /Biyolojik arıtma çamuru/ Organik evsel katı atık karışımı (YÇO) Yonga /Biyolojik arıtma çamuru/ Organik evsel katı atık karışımı Sentetik malzeme/Biyolojik arıtma çamuru (SÇ) Sentetik malzeme /Biyolojik arıtma çamuru Sentetik malzeme/Biyolojik arıtma çamuru/prekot karışımı (SÇP) Sentetik malzeme/Biyolojik arıtma çamuru/prekot karışımı Sentetik malzeme/Biyo.arıt.çam./ Organik evsel katı atık karışımı (SÇO) Sentetik malzeme/Biyo.arıt.çamuru/Organik evsel katı atık karışımı
3.1. Kompost Reaktörleri
Kompostlaştırma çalışmaları, kesikli pilot reaktörlerde gerçekleştirilmiştir. Havalandırmalı pilot kompostlaştırma sisteminin şematik gösterimi ve resmi Şekil 3’te verilmiştir. Gaz Çıkışı
Şekil 3. Pilot Reaktörün Şematik Gösterimi ve Gerçek Görünümü Reaktörlere 0,5 bar lık hava, bir üfleyici (blower) vasıtasıyla debisi bir gazmetre ile ölçülerek sağlanmıştır. Hava debisi, kurulan otomasyon sistemi ile reaktöre giren hava boruları üzerindeki solenoid vanalar yardımıyla ayarlanmıştır. Sistem, sıcaklığın 65°C’yi aşması halinde sürekli havalandırma yapılarak sıcaklık 65°C’nin altına indirilecek şekilde otomatik olarak kontrol edilmiştir. Havanın atık yığınının içine homojen olarak dağılmasını sağlamak üzere reaktör tabanından 10 cm yükseklikte ızgaralar konulmuştur. Atık kütlesinin sıcaklığını korumak, çevreye ısı kaybını önlemek amacıyla reaktörün yan tarafları 3 cm lik, üst kısmı 5 cm lik, yalıtım malzemesiyle kaplanmıştır. Reaktör, polietilen malzemeden imal edilmiş olup faydalı hacmi yaklaşık 120 litredir. Hava, reaktörün yan tarafında tabana yakın bir kısımda açılan bir giriş ile reaktör tabanına verilmekte, buradanda ızgaranın altından 12mm lik paslanmaz çelik bir boruyla tam ortadan eşit olarak reaktör içine dağılmaktadır. Hava çıkışı ise, reaktörün üstüne yerleştirilen plastik boruyla sağlanmaktadır.
3.2. Deneysel Çalışma
Reaktör kompostlaştırmada kullanılan evsel atıksu biyolojik arıtma çamuru İSKİ Paşaköy Atıksu Arıtma Tesisi santrifüj çıkışından; evsel organik atık, İBB Kemerburgaz Kompost ve Gerikazanım Tesisi 80mm elek altından; prekot çamuru ise, Cargill Orhangazi mısır işleme fabrikasından temin edilmiştir. Prekot çamuru, mısır işleme endüstrisinden çıkan ve organik içeriği oldukça yüksek olan bir biyokatıdır. Prosesin izlenmesinde öncelikli olarak; sıcaklık, pH, iletkenlik (EC), su muhtevası, organik madde (OM), amonyak ve suda çözünen karbon (KOİ) ölçülmüştür. Katı numuneler üzerinden yürütülen deneysel çalışmadaki parametreler “Test Methods for the Examination of Composting and Compost (TMECC)” tarafından belirtilen yöntemler doğrultusunda ölçülmüştür. Buna göre; su muhtevası numune alındığı gün doğrudan 75°C’lik etüvde sabit tartıma gelene kadar kurutularak, OM miktarı ise kuru numunenin 550°C’de 2 saat yakılması ile belirlenmiştir. Katı numunenin 1:10 sulu çözeltisinde pH, bu çözeltinin santrifüj edilmesinden sonra üst fazında ise iletkenlik ölçümleri yapılmıştır. Suda çözünen karbon miktarı da (KOİ) 1:10 sulu çözelti haline getirilen yaş numunenin santrifüjden geçirilerek 0,45μm’lik filtre kağıdından süzülmesinden sonra yapılmıştır. Amonyak (NH3-N) konsantrasyonu yine katı numunenin 1:10
sulu çözeltisinin santrifüj edilmesinden sonra üst fazının 0,45μm’lik filtre kağıdından süzülen kısmında bakılmıştır. Ağır metaller ICP-OES (Inductively Coupled Plasma-Optical Emission Spectroscopy), C ve N değerleri ise LECO CN cihazı ile ölçülmüştür. Deneysel çalışma periyodu süresince, ölçülen parametrelerin ölçme sıklığı Çizelge 2' de verilmiştir. Çizelge 2. Deneysel Çalışma/İzleme Programı Parametre pH(1/10 sulu çözelti) İletkenlik (1/10 sulu çözelti) Su muhtevası Organik madde (kuru öğütülmüş numune) C/N oranı Amonyak (1/10 sulu çözelti) KOI (1/10 sulu çözelti) Ağır Metaller Yoğunluk Sıcaklık:
Başlangıçta ve Üründe Haftalık Olarak √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ √ 10 dakikada bir on-line
3.3. Reaktörlerin Başlangıç Atık Karakterizasyonları
Reaktör karışımlarının başlangıç karakterizasyonu, iki tekerrürlü reaktörlerin her birinden alınan numunelerin analiz edilmesiyle yapılmıştır. Elde edilen sonuçlar Çizelge 3’te verilmiştir. Çizelge 3. Reaktörlerin Başlangıç Atık Karakterizasyonları Parametre
pH İletkenlik (µS/cm) Su muhtevası (%) Organik madde ( %) C (%) N ( %) C/N NH3–N ( mg/l) KOİ ( mg/l) Cd ( mg/kg) Cr (mg/kg) Cu (mg/kg) Ni (mg/kg) Pb (mg/kg) Zn (mg/kg) Yoğunluk (kg/L)
(Y: Yonga; BÇ: Biyolojik çamur; P: Prekot; OA: Organik atık; SM: Sentetik malzeme; R:Reaktör)
Başlangışta tavsiye edilen pH aralığı 5,5-9 olup reaktörlerde başlangıçta pH 6,3-7,6 aralığında değişmektedir. R3-R4 ile R9-R10 un pH değerleri prekotun etkisiyle diğer reaktörlere göre kısmen düşüktür. Mikrobiyal parçalanma için gerekli nem oranı, başlangıçta %50-70 aralığında olması tavsiye edilmektedir. Reaktörlerdeki su muhtevaları %69-75 aralığında değişmekte olup bu değerler başlangıç için kısmen yüksektir. Reaktörlerde organik madde içeriği, başlangıçta %55-
62, C/N oranları ise çamur reaktörü hariç 10-11,5 aralığında değişmektedir. Çamur reaktörünün C/N değeri ise 6,7 dir. Başlangıç C/N değeri analizlerinde hacim artırıcı malzemeler (yonga ve sentetik malzeme) numunelerden ayıklanmıştır. Dolayısıyla özellikle yonga karışımlı reaktörlerde karışımın C/N değeri daha yüksek olmasına rağmen analiz değerleri düşük çıkmaktadır. Yoğunluk değerleri, reaktörlerin dolu ağırlığının faydalı hacmine oranından hesaplanmıştır.
3.4. Kompostlaştırma Sürecinde Temel Parametrelerin Değişimi
Sıcaklık: Reaktörlerden on-line olarak kayıt alınan sıcaklık değerleri her karışım için tekerrürlü reaktörler birlikte olacak şekilde toplu halde Şekil 4’te verilmiştir. Tekerrürlü reaktörler kendi içlerinde uyum göstermektedir. Sadece çamur ilave edilen yonga (R1 ve R2) ile sentetik malzeme katkılı (R7 ve R8) reaktörlerinde beklenen sıcaklık yükselmesi gözlenmemiştir. Organik evsel katı atık atık/çamur karışımı içeren yonga (R5 ve R6) ile sentetik malzeme katkılı (R11 ve R12) reaktörlerinde sadece çamur reaktörlerine nazaran az da olsa kısmi sıcaklık yükselmesi (~30oC) gerçekleşmiştir. Prekot /çamur karışımı içeren yonga (R3 ve R4) ile sentetik malzeme katkılı (R9 ve R10) reaktörlerinde ise başlangıçta beklenen sıcaklık yükselmesi (~50-60 oC) gözlenmiştir. Prekot içeren reaktörlerde başlangıçta elde edilen yüksek sıcaklıklar, daha sonra azalarak ~10-20 oC seviyelerinde kalmıştır. Diğer sadece çamur ile çamur/organik evsel katı atık içeren reaktörlerde de benzer şekilde sıcaklıklar ~10-20oC değerlerinde seyrettiğinden, reaktörlerde mikroorganizmalar için gerekli kolay karbonun azaldığı kanaatine varılmıştır. Bu nedenle, çalışmanın 3. haftasında yonga katkılı prekot/çamur karışımı reaktörüne (R3) ve sentetik malzeme katkılı prekot/çamur karışımı reaktörüne (R9) tekrar bir miktar prekot ilavesi yapılmıştır. Benzer şekilde aynı tarihte yonga katkılı organik evsel katı atık/çamur karışımı reaktörüne (R6) ve sentetik malzeme katkılı organik evsel katı atık/çamur karışımı reaktörüne (R11) tekrar bir miktar organik evsel katı atık ilavesi yapılmıştır. Organik evsel katı atık ilavesi sonucunda sıcaklıklar ~10 oC seviyesinden, 20oC değerine yükselirken, prekot ilave edilen reaktörlerde sıcaklıklar ~6070 oC seviyesine çıkmıştır.
Şekil 4. Reaktörlerdeki Sıcaklığın Zamanla Değişimi Elektriksel İletkenlik: Elektriksel iletkenlik (Eİ), çözünmüş tuz konsantrasyonunun göstergesi olmasından dolayı önemli bir parametredir. İletkenlik, çözünmüş iyonların miktarı ve türü ile değişmektedir. İletkenlik, kompostun toprak iyileştiricisi olarak kullanılmasında, fitotoksisite potansiyelini değerlendirmek için özel önem taşımaktadır. Bütün reaktörlerde, iletkenlik zamanla artarak, çamur reaktörlerinde 2000 µS/cm, organik evsel katı atık/çamur karışımı reaktörlerinde 4000 µS/cm ve prekot /çamur karışımı reaktörlerinde 6000 µS/cm seviyelerine yükselmiştir (Şekil 5).
Şekil 5. Reaktörlerdeki Elektriksel İletkenliğin Zamanla Değişimi Su Muhtevası: Pilot kompostlaştırma reaktörlerindeki su muhtevalarının zamanla değişimi Şekil 6’da verilmiştir. Su muhtevası, kompostlaştırma prosesinde mikrobiyal aktivitenin devamı açısından önemli bir parametredir. Kompostlaştırma için optimum su muhtevası %50-70 aralığında olup, su muhtevasının düşük olması mikrobiyal aktivitenin yavaşlamasına neden olurken, yüksek olması ise havanın etkin bir şekilde atık içerisinde dağılmasını engellemektedir. Su muhtevaları, tüm reaktörlerde %70 mertebelerinde gözlenmiştir.
Şekil 6. Reaktörlerdeki Su Muhtevasının Zamanla Değişimi pH: pH kontrolü, mikrobiyal ortamın ve kompostlaştırma sürecinin (atık stabilizasyonunun) değerlendirilmesinde önemli parametrelerdendir. pH profili, kompostlaştırma prosesinin gidişatı ve mikrobiyal faaliyet hakkında bilgi vermektedir. pH değerleri, sadece çamur içeren reaktörlerde nötr seviyelerde kalmış, prekot/çamur ve organik evsel katı atık/çamur reaktörlerinde bir miktar artarak yaklaşık pH 8 değerlerine yükselmiştir (Şekil 7).
Şekil 7. Reaktörlerdeki pH’ın Zamanla Değişimi Organik Madde: Organik madde miktarı, bütün reaktörlerde zamanla azalmıştır (Şekil 8). Biyolojik aktivite sonucu organik maddedeki azalma en fazla prekot ilaveli reaktörlerde, daha sonra organik atık ilaveli reaktörlerde ve en düşük olarak da katkısız çamur reaktörlerinde gerçekleşmiştir. Bu durum biyolojik çamurların kompostlaştırılmasında, mikrobiyal aktivite için sisteme kolay parçalanabilir karbon temininde, ilave karbon kaynağı olarak prekotun etkin olduğunu göstermektedir. Prekottan daha düşük olmakla beraber, organik atık da sisteme kolay parçalanabilir karbon temin etmiştir. 60 Orga nik Ma dde, %
Amonyak: Amonyak, kompostlaştırma sırasında atmosfere yayılan azotun en genel formu olup, protein, üre ve diğer azot içeren organik maddelerin ayrışması sonucu açığa çıkmaktadır. Tüm reaktörlerde amonyak öncelikle artmış, daha sonra zamanla azalmıştır (Şekil 9). En yüksek amonyak seviyeleri (~ 350-500 mg/l) prekot/çamur karışımı reaktörlerinde gözlenmiştir. 200
3.5. Reaktör Kompost Ürünü Özellikleri
İyi olgunlaşmış bir kompost ürünü, toprak görünümünde, koyu kahve veya siyah renkte olup istenmeyen kokuları barındırmaz. Kompostta istenmeyen kokuların olması ürünün hala ayrışma potansiyeli olduğu ve elde edilen ürünün stabilize olmadığının göstergesidir. Pilot reaktör çalışmalarında ilk üç hafta haricinde ciddi koku oluşumu tespit edilmemiştir. Elde edilen ürünler koyu kahverengindedir. Reaktörlerde gerçekleştirilen kompostlaştırma süreci sonunda reaktörlerdeki malzemeler 15mm’lik elekten elenerek kompost ürünü elde edilmiştir. Üründe yapılan analizlerin sonuçları Çizelge 4’ te verilmiştir. Ürünün pH değeri, toprağın pH değerine yakın ve 6.5-8.0 aralığında olmalıdır. Daha düşük değerler olgunlaşmanın tam gerçekleşmediğinin göstergesi olup toprağa ürünün uygulanması durumunda ayrışma devam edecek ve toprak yapısı bozulacaktır. pH’nın 8.5’den büyük olması durumunda ise amonyak kayıpları artmakta, koku oluşmakta ve bitki kökleri zarar görmektedir. Reaktörlerden elde edilen kompost ürününün pH sı bütün reaktörler içn nötür seviyeye yakın olarak pH 6,32- 7,67 arasında değişmiş sadece R4 ürününde pH 8,02 ye yükselmiştir. Elde edilen ürünlerin, pH değerleri açısından toprağa uygulanmasında topraklarda bir problem oluşturmayacağı söylenebilir. Elektriksel iletkenlik kompostun çözünebilir tuz içeriğini göstermektedir. İletkenlik değeri en yüksek reaktörler sırasıyla R9, R11, R10 ve R4 tür. R4, R9, ve R10 prekot katkılı, R11 ise organik evsel atık katkılıdır.
Sigma 29, 435-448, 2011 Çizelge 4. Ürün Numuneleri Analiz Sonuçları
pH İletkenlik(µS/cm) Su muhtevası (%) Organik mad. (%) C/N NH3-N (mg/l) KOİ (mg/l) Cd (mg/kg) Cr (mg/kg) Cu (mg/kg) Pb (mg/kg) Ni (mg/kg) Hg (mg/kg) Zn (mg/kg) Yoğunluk (kg/L)
(R:Reaktör) Kompost ürününün birim hacim ağırlığının, taşıma ve kullanım kolaylığı ile toprağa faydasının belirlenmesi açısından su muhtevası önemlidir. Bu nedenle, ürün kullanımının kolaylığı için su muhtevası minimum %30, maksimum %50 olmalıdır. Çamur yonga karışımlı reaktörlerin (R1, R2, R7, R8) su muhtevaları % 60 civarındadır. Bu durumda, hacimsel olarak 2/1 olan yonga/çamur oranının, biyolojik ayrışma için yeterli gözenek sağlayamadığı söylenebilir. Organik madde (OM) önemli toprak bileşenlerindendir. Su tutma kapasitesi, toprak yapısı ve besi maddesi alımında önemli rol oynamaktadır. Ürünün organik madde içeriğinin en fazla %40 olması tavsiye edilmektedir. Buna göre, R2, R3, R4 haricindeki tüm ürünlerin OM değerlerinin yüksek olduğu görülmektedir. Prekotun eklendiği reaktörlerde, OM açısından organik atık katkılı reaktörlere göre daha düşük OM değerli yani daha stabil bir ürün elde edilmiştir. Üçüncü haftada R3 ve R9 a bir miktar daha prekot, R6 ve R11 e de bir miktar organik atık ilave edilmiştir. Bu reaktörlerden elde edilen ürünle, ekstra katkı malzemesi ilave edilmeyenler arasında yaklaşık aynı OM içeriğinin çıkmış olması ise ekstra prekot ve organik atık ilavesinin, OM giderimini etkilemediğini göstermektedir. Üründeki C/N değerlerinin toprak kalitesini bozmaması açısından 20’nin altında olması tavsiye edilmekte olup, çalışmada elde edilen ürün C/N oranlarının uygun seviyelerde olduğu görülmektedir. Suda çözünen karbon miktarı (KOI) olgunluk seviyesini göstermesi açısından önemlidir. Üründeki suda çözünen karbon miktarı proses içinde ayrıştırılmayan hümik asitlerden kaynaklanmaktadır ve konsantrasyonu %1.7’den düşük olmalıdır. Reaktörlerde başlangıç KOI miktarına göre üründeki KOI değerleri daha yüksektir. Özellikle, üçüncü haftada ekstra prekot ve organik atık eklenen reaktörlerin ürünlerindeki KOI değerleri oldukça yüksektir. Bu durum, bütün reaktörlerde biyolojik stabilizasyonun tamamlanamadığını göstermektedir. Reaktörlerden elde edilen nihai kompost ürünündeki ağır metal konsantrasyonları, başlangıç karışımlarının ağır metal konsantrasyonlarından yüksektir. Biyolojik parçalanmayla oluşan fermantasyon kaybı, kuru madde miktarındaki ağır metal konsantrasyonlarını artırmaktadır. Kompostlaştırma sonucunda ağır metal konsantrasyonlarındaki artış, bütün reaktörler dikkate alındığında paralellik göstermektedir.
4. Sonuçlar
Arıtma çamurlarına ilave karbon kaynağı olarak prekot çamuru ve organik evsel atık ilave edilerek kompostlaştırma ile stabilizasyonunun araştırıldığı bu çalışmada elde edilen sonuçlar aşağıda özetlenmiştir:
Pilot reaktörlerde iki paralelli olarak yürütülen çalışmalarda elde edilen sonuçların birbirleriyle uyumlu olması iyi bir tekrarlanabilirlik olduğunu göstermiştir. Katkı malzemesi olarak kullanılan yonga ve sentetik malzemenin kompostlaştırma prosesine etkisi açısından belirgin bir fark gözlenmemiştir. Bununla birlikte yonga katkılı reaktörlerde sentetik malzeme katkılı reaktörlere göre sıcaklık yükselmesi biraz daha fazla (yaklaşık 5 oC) gerçekleşmiştir. Çamur ilaveli reaktörlerde sıcaklık beklenen seviyelere (55-60 oC) çıkmamış olup, bu durum çamurda yeterli kolay parçalanabilir karbon olmadığını göstermiştir. Çamura organik evsel katı atık ilavesi ile çok az kolay parçalanabilir karbon sağlanmış ancak bu, sıcaklığın yükselmesi için yeterli olmamıştır. Prekot ilavesi sisteme organik evsel katı atığa nazaran daha fazla kolay parçalanabilir karbon sağlamış ve daha yüksek sıcaklıklar elde edilmiştir. Bununla birlikte, prekot karakterinden dolayı proses süresince iletkenlik değerleri artmış olup, bu durum kompost ürününün kullanımını kısıtlamaktadır. Reaktörlerde gerçekleştirilen kompostlaştırma sürecinde biyoayrışabilirliğin oldukça yavaş olduğu gözlenmiştir. Reaktörlerde, genelde gözlenen sıcaklık yükselmemesi probleminin bir sebebi de, kullanılan reaktörlerin hacminin (~120L) yeterince büyük olmaması olabilir. Bu nedenle arıtma çamurlarının kompostlaştırma çalışmalarında daha büyük hacimlerin kullanılması önerilir. Evsel atıksu biyolojik arıtma çamurlarının, prekot çamuru ile birlikte kompostlaştırılmasında prekotun etkisiyle başlangıç karışım pH sı düşmektedir. Karışımın başlangıç pH sının 5,5-9 aralığında kalmasının temini amacıyla, prekot çamuru/biyolojik çamur oranının 1 den büyük olmaması önerilir. REFERENCES / KAYNAKLAR [1]
Liang C., Das K.C., McClendon R.W.,”The influence of temperature and moisture contents regimes on the aerobic microbial activity of a biosolids composting blend” Bioresource Technology 86,131–137, 2003. Fourti O., Jedidi N., Hassen A., “Behaviour of Main Microbiological Parameters and of Enteric Microorganisms During the Composting of Municipal Solid Wastes and Sewage Sludge in A Semi-Industrial Composting Plant”, American Journal of Environmental Sciences 4 (8): 103-110, 2008. Ponsa S., Pagans E., Sa´nchez A.,”Composting of dewatered wastewater sludge with various ratios of pruning waste used as a bulking agent and monitored by respirometer”, Biosystems Engineering 102, 433 –443, 2009. Yildiz Ş., Demir A., “Biyokatıların Aerobik Stabilizasyonu”, Organik atıklardan kompost ve yenilenebilir enerji üretimi&kompostun kullanım alanları çalıştayı, ORAK 2010, Bildiriler Kitabı,63-74, 2010. Krogmann U. “Kompostierung- Grundlagen zur Einsammlung und Behanlung von Bioabfallen unterschiedlicher Zusammensetzung”, Hamburger Berichte 7, Economica Verlag, Bonn. (In German), 1994. Öztürk İ., Timur H., Koşkan U., “Atıksu Arıtımının Esasları” T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı, 2005. Poincelot, R. P. “Composting of sewage sludge”. Journal of Fermentation Technology 65,675-681,197.
Share and Cite
YILDIZ, Ş.; DEMİR, A. Aerobic stabilization of biosolids by the use of aerated pilot reactor system. Sigma Journal of Engineering and Natural Sciences 2011, Vol. 29, pp. 435-448. https://doi.org/10.62051/ytu.sigma-journal-of-engineering-and-natural-sciences-aerobic-stabilization-of-biosolids-by-the-use-of-aerated-pilot-reactor-system